Badanie naukowe obaliło jeden z największych mitów o binge watchingu: efektowne zakończenia odcinków nie są głównym powodem, dla którego nie możemy oderwać się od serialu do rana. Prawdziwe czynniki są zaskakujące – i mają konkretne implikacje zarówno dla widzów, jak i dla strategii Netflixa czy Disney+.
Zostajesz przed ekranem do trzeciej w nocy i tłumaczysz sobie, że to przez ten szokujący koniec odcinka? Niemieccy naukowcy mają dla ciebie złą wiadomość: efektowne zakończenie odcinka ma z tym niewiele wspólnego.
Najważniejsze:
- Badanie Technicznej Wyższej Szkoły w Kolonii z 2023 roku wykazało, że cliffhangery nie mają wyraźnego wpływu na maratonowe oglądanie seriali.
- Największe znaczenie mają mroczny klimat fabuły i wątki rozciągnięte na wiele odcinków.
- Akcja osadzona w zwyczajnej, codziennej rzeczywistości zniechęca do bingewatchingu, w przeciwieństwie do kryminałów, fantasy, science fiction i komedii.
- Bingewatching to często ucieczka od rzeczywistości, szczególnie wśród młodszych widzów szukających rozrywki i emocji.
- Platformy streamingowe coraz świadomiej inwestują w mroczny, wielowątkowy content, wyniki badania tłumaczą, dlaczego ta strategia działa.
Czasy, gdy na kolejny odcinek serialu trzeba było czekać tydzień lub dłużej, dawno minęły. Netflix, Disney+ i inne platformy streamingowe zmieniły sposób, w jaki oglądamy telewizję. Dziś całe sezony, a nawet całe serie, pochłaniane są w kilka wieczorów. I choć intuicja podpowiada, że winne są efektowne zakończenia odcinków, badanie przeprowadzone przez Instytut Schmalenbacha do spraw Nauk Ekonomicznych działający przy Technicznej Wyższej Szkole w Kolonii wskazuje na zupełnie inne mechanizmy.
Cliffhanger nie jest głównym winowajcą
Wielu widzów jest przekonanych, że napięcie budowane przez urwanie odcinka w kluczowym momencie zmusza ich do kliknięcia „następny odcinek”. Tymczasem badanie, w którym ankietowano blisko dwa tysiące osób, pokazuje, że takie dramatyczne zakończenia nie mają wyraźnego, wykazanego wpływu na maratonowe oglądanie. To jeden z tych wyników, które przeczą zdrowemu rozsądkowi, i właśnie dlatego są warte uwagi.
Ankietowani pochodzili głównie z obszaru niemieckojęzycznego, co rodzi pytanie o przekładalność wyników na inne rynki. W Polsce nie przeprowadzono jak dotąd analogicznych badań, choć skala korzystania z platform streamingowych nad Wisłą jest ogromna. Rodzime produkcje dostępne na tych platformach, jak mroczny thriller Wataha czy osadzona w alternatywnej historii komedia 1670pasują do profilu seriali sprzyjających bingewatchingowi niemal jak ulał: pierwsza przez ponury klimat i ciągłość wątków kryminalnych, druga przez humorystyczny ton i fabułę rozpiętą na cały sezon. Czy polscy widzowie bingują je z tych samych powodów co Niemcy? Tego nauka jeszcze nie zbadała.
Co naprawdę wciąga w serial
Zespół pod kierownictwem profesora Christiana Zabla analizował odpowiedzi nie tylko pod kątem gatunków, lecz przede wszystkim struktury i cech treściowych produkcji. Wyniki są jednoznaczne: najsilniej z bingewatchingiem koreluje mroczny, ponury ton fabuły oraz wątki rozciągnięte na wiele odcinków. Z kolei akcja osadzona w zwyczajnej, codziennej rzeczywistości działa odwrotnie i zniechęca do oglądania na zapas.
Równie zaskakujące jest to, że długość odcinków, tempo narracji ani złożoność fabuły nie mają według badania istotnego wpływu na skłonność do maratonowania. Liczy się klimat i ciągłość opowieści, a nie jej techniczne parametry. Dla twórców seriali to wiadomość brzemienна w skutki: nie trzeba sztucznie komplikować fabuły ani pakować zwrotów akcji co pięć minut, wystarczy odpowiedni nastrój i historia, która nie kończy się razem z odcinkiem.
Co to oznacza dla Netflixa i Disney+
Wyniki badania rzucają nowe światło na strategie produkcyjne największych platform streamingowych. Nie jest przypadkiem, że Netflix w ostatnich latach masowo inwestuje w mroczne seriale fantasy i kryminały z rozbudowanymi sezonowymi łukami fabularnymi, od rozbudowanych produkcji fantasy po wielosezonowe thrillery. Disney+ z kolei eksploruje mroczniejsze oblicze swoich marek w kierunku poważniejszych, wieloodcinkowych narracji. Jeśli wyniki badania są trafne, platformy te stosują, świadomie lub nie, dokładnie te mechanizmy, które naukowcy zidentyfikowali jako napęd bingewatchingu. Zamiast epatować cliffhangerami, budują światy, do których widz chce wracać z własnej woli.
Paradoks horroru
Autorzy badania wskazali, że najczęściej bingewatchowane są produkcje kryminalne, fantasy, science fiction oraz komedie. Znacznie rzadziej w ten sposób ogląda się seriale familijne, animowane i horrory. Ten ostatni wynik szczególnie intryguje: horrory mają przecież mroczny klimat, który, jak wynika z badania, powinien sprzyjać maratonowaniu. Badanie nie odpowiada wprost na to pytanie, warto jednak postawić je otwarcie: czy horrorów po prostu nie ogląda się seriami, bo wysoka intensywność emocjonalna wyczerpuje szybciej niż powoli narastające napięcie kryminału? A może struktura horrorów, często bardziej epizodyczna, z zamkniętymi wątkami w każdym odcinku, pozbawia właśnie tego elementu ciągłości, który badanie wskazuje jako kluczowy? To pytanie, na które nauka powinna jeszcze odpowiedzieć.
Ucieczka od rzeczywistości jako napęd bingewatchingu
Badanie ujawniło też psychologiczne podłoże zjawiska. Profesor Zabel wskazał, że do maratonowania seriali skłonni są przede wszystkim młodsi widzowie nastawieni na czerpanie przyjemności z życia lub uciekający od codzienności, osoby, które szukają rozrywki, emocji albo choćby chwilowego oderwania od rzeczywistości. Innymi słowy: oglądamy maratonami nie dlatego, że serial nas podstępnie wciągnął efektownym zakończeniem odcinka, lecz dlatego, że sami jesteśmy w nastroju do eskapizmu.
W tym kontekście sukces takich produkcji jak Stranger Things nabiera nowego znaczenia. Serial ten łączy mroczną tonację z rozbudowanym światem science fiction, dwa czynniki, które według badania najmocniej korelują z bingewatchingiem. Nie jest to przypadek, lecz przepis sprawdzony przez platformy streamingowe jeszcze przed tym, zanim naukowcy zdołali go opisać.
Czego badanie nie uwzględniło, i dlaczego to ważne
Uczciwość naukowa wymaga przyznania, że badanie ma swoje ograniczenia. Autorzy sami zaznaczają, że z ankiety wyłączono istotne czynniki życiowe: obecność dzieci w domu, ilość wolnego czasu czy kondycję psychiczną respondentów. Te braki mogą konkretnie zmienić interpretację wyników. Na przykład: jeśli badanie wskazuje, że to głównie młodsi widzowie bingewatchują, ale jednocześnie pominięto fakt posiadania dzieci, a młodzi rodzice mają drastycznie mniej czasu na maratonowanie, to rzeczywisty profil bingera może być w istocie węższy, niż wynika z danych. Podobnie zły stan psychiczny może zarówno nasilać eskapistyczne oglądanie, jak i, przy poważniejszych problemach, całkowicie je uniemożliwiać. Badanie otwiera więcej pytań, niż zamyka, co w nauce jest raczej zaletą niż wadą.
Praktyczny wniosek dla widza
Jeśli serial ma ponury klimat i prowadzi nieprzerwany wątek przez cały sezon, ryzyko spędzenia przy nim całej nocy rośnie niezależnie od tego, czy odcinki kończą się efektownym zwrotem akcji, czy spokojną sceną dialogu. To nastrój i ciągłość fabuły, a nie scenariuszowa sztuczka w ostatniej minucie, sprawiają, że palec sam wraca do przycisku odtwarzania. Wiedząc o tym, możesz świadomiej wybierać, co włączasz wieczorem, zwłaszcza gdy rano masz wcześnie wstać.
| Czynnik | Wpływ na bingewatching |
|---|---|
| Mroczny klimat fabuły | Silnie pozytywny |
| Wątki rozciągnięte na wiele odcinków | Silnie pozytywny |
| Codzienna, zwyczajna sceneria | Wyraźnie negatywny |
| Cliffhangery | Brak wyraźnego wpływu |
| Długość odcinków | Brak wyraźnego wpływu |
| Tempo narracji | Brak wyraźnego wpływu |
| Złożoność fabuły | Brak wyraźnego wpływu |
Najczęściej zadawane pytania
Czy twórcy seriali powinni rezygnować z cliffhangerów, skoro badanie pokazuje, że nie działają?
Niekoniecznie. Badanie pokazuje, że cliffhangery nie są głównym motorem bingewatchingu, ale nie oznacza to, że nie pełnią żadnej funkcji dramaturgicznej. Mogą budować napięcie w obrębie odcinka lub przyciągać widzów, którzy z różnych powodów robią dłuższe przerwy między sesjami oglądania. Wyniki sugerują raczej, że twórcy nie powinni na nich polegać jako na jedynym narzędziu utrzymania uwagi widza.
Dlaczego horror rzadko wciąga do maratonów, skoro ma mroczny klimat?
Badanie tego wprost nie wyjaśnia, ale mroczny klimat to nie jedyny czynnik, równie ważna jest ciągłość wątków między odcinkami. Horrory często mają bardziej zamkniętą, epizodyczną strukturę. Poza tym wysoka intensywność emocjonalna może szybciej wyczerpywać widza niż powoli narastające napięcie kryminału czy rozległe budowanie świata w fantasy.
Czy wiedza o mechanizmach bingewatchingu pomaga go ograniczyć?
Potencjalnie tak. Badanie sugeruje, że to nie cliffhanger zmusza do kliknięcia kolejnego odcinka, lecz własna potrzeba rozrywki lub ucieczki od codzienności. Świadomość tego mechanizmu pozwala zadać sobie pytanie: czy naprawdę chcę oglądać następny odcinek, czy tylko reaguję na nastrój serialu i własne zmęczenie?
Czy wyniki badania dotyczą też polskich widzów?
Badanie objęło głównie widzów z obszaru niemieckojęzycznego, więc bezpośrednie przełożenie na polski rynek wymaga ostrożności. Nie istnieją jak dotąd analogiczne polskie badania, które pozwoliłyby porównać wyniki. Biorąc jednak pod uwagę podobne trendy streamingowe w Europie, podstawowe mechanizmy psychologiczne, takie jak eskapizm czy skłonność do mrocznych, wielowątkowych narracji, mogą być zbliżone.
Fot. Yusuf Çelik / Pexels
Komentarze (0)