Do 2035 roku liczba zawodowych dziennikarzy w Niemczech może skurczyć się o połowę, wynika z badania zaprezentowanego na monachijskich dniach mediów. Prawdziwy alarm nie dotyczy jednak sztucznej inteligencji, lecz przejęcia kontroli nad dystrybucją informacji przez wielkie platformy technologiczne. I nie jest to problem wyłącznie niemiecki.
Do 2035 roku liczba zawodowych dziennikarzy w Niemczech może skurczyć się o połowę. Taki wniosek płynie z badania zaprezentowanego na monachijskich dniach mediów, które opisało naukowe czasopismo Spektrum der Wissenschaft. Liczby są twarde, ale prawdziwy alarm dotyczy czegoś innego niż sztuczna inteligencja.
Najważniejsze:
- W najbardziej pesymistycznym z czterech scenariuszy liczba etatów redakcyjnych w Niemczech spada w ciągu dekady o 50 procent, z około 40 tysięcy do około 20 tysięcy
- Udział rodzimych mediów na rynku może zmniejszyć się nawet o 47 procent, a przychody z reklam i treści płatnych nawet o 43 procent
- To nie algorytmy są dziś głównym zagrożeniem, to przejęcie kontroli nad dystrybucją informacji przez wielkie platformy technologiczne, które już decydują, co widzi odbiorca
- Autorzy badania podkreślają, że utrata miejsc pracy nie jest nieunikniona, jeśli politycy i nadawcy zareagują odpowiednio wcześnie
Badanie zlecone przez trzy publiczne stacje nadawcze opracowali naukowcy z Technicznej Wyższej Szkoły w Kolonii oraz Uniwersytetu w Tallinie. Przepytali ekspertów z polityki medialnej, nauki i branży produkcyjnej, próbując odpowiedzieć na pytanie, jak rozwój sztucznej inteligencji i rosnąca siła globalnych platform technologicznych zmienią rynek mediów w najbliższej dekadzie.
Cztery scenariusze, jeden wspólny kierunek
Badacze policzyli cztery warianty przyszłości dla niemieckiego rynku medialnego. We wszystkich z nich spada liczba słuchaczy radia, czytelników gazet i odbiorców cyfrowych ofert informacyjnych. Różnica między scenariuszami dotyczy wyłącznie skali spadku, nie jego kierunku, żaden z wariantów nie przewiduje stabilizacji ani odbicia.
W wariancie najbardziej niekorzystnym liczba etatów w redakcjach kurczy się o połowę w ciągu dziesięciu lat. Jak podaje norweski portal informacyjny Nettavisen, w najgorszym przypadku z 40 tysięcy dziennikarzy zatrudnionych w 2023 roku w 2035 roku mogłoby zostać zaledwie około 20 tysięcy etatów. To nie jest scenariusz science fiction, to jeden z czterech modeli opracowanych przez naukowców na podstawie przepytania ekspertów z polityki medialnej, nauki i branży produkcyjnej.
Kto naprawdę rozdaje karty i od kiedy
Z badania wynika, że to duże koncerny technologiczne już dziś decydują, jakie treści i materiały wideo trafiają do odbiorców. Nie jest to trend, który dopiero nadchodzi, to rzeczywistość, w której algorytmy platform są głównym pośrednikiem między redakcją a publicznością. Wydawcy tracą bezpośredni kontakt z czytelnikami, bo dystrybucja informacji nie należy już do nich.
Czytaj także: Elektryczny Trafic E-Tech: czy 50 tysięcy euro to uczciwa cena za elektrycznego dostawczaka w 2026 roku?
Dla lokalnych tytułów konsekwencje są szczególnie dotkliwe: tekst dziennikarski, nawet bardzo dobry, nie dociera do czytelnika, jeśli nie przejdzie przez filtr platformy. Badanie wskazuje na Google, Metę i podobne podmioty jako tych, którzy kontrolują widoczność treści informacyjnych i którzy z tej kontroli czerpią przychody reklamowe, jakie wcześniej zasilały redakcje.
Dziś winna jest recesja. Jutro może być inaczej
Deutsche Welle, powołując się na analizy Instytutu Badań nad Rynkiem Pracy i Zawodami, wskazuje, że algorytmy na razie nie doprowadziły do masowej redukcji zatrudnienia w zawodach, w których są stosowane. Badania tego instytutu pokazują, że to słaba koniunktura gospodarcza ma dziś większy wpływ na redukcje etatów niż sama automatyzacja.
Innymi słowy: jeśli redakcje zwalniają, głównym winowajcą jest w tej chwili recesja, nie robot. Ale ostrzeżenie naukowców brzmi wyraźnie, to może się zmienić. Krótkoterminowa stabilność zatrudnienia nie oznacza, że ryzyko zniknęło. Ono po prostu jeszcze się nie zmaterializowało w pełnej skali.
Co może powstrzymać ten scenariusz
Autorzy badania stawiają sprawę jasno: utrata pracy przez dziennikarzy nie jest przesądzona. Decyzje polityków dotyczące mediów oraz ściślejsza współpraca między wydawcami a nadawcami publicznymi mogą skutecznie przeciwdziałać negatywnemu trendowi.
Eksperci wskazują dwa konkretne kierunki działań:
- Trwałe i przewidywalne finansowanie publicznego radia i telewizji, które pozwoli utrzymać niezależne redakcje niezależnie od wahań rynku reklamowego
- Regulacje prawne ograniczające monopolizację rynku przez wielkie platformy internetowe, które dziś decydują o widoczności treści informacyjnych
Co to oznacza dla Polski i reszty Europy
Mechanizmy opisane w niemieckim badaniu nie są specyfiką wyłącznie niemiecką. Przejmowanie dystrybucji informacji przez globalne platformy i erozja przychodów reklamowych lokalnych mediów to procesy działające identycznie na wszystkich europejskich rynkach, w tym polskim. Algorytmy wielkich platform nie rozróżniają między poszczególnymi rynkami, stosują te same reguły widoczności wobec każdego wydawcy.
Różnica między rynkami może polegać na skali i tempie zmian, a także na sile mediów publicznych i gotowości regulatorów do działania. Niemcy mają, jak pokazuje omawiane badanie, naukowców, którzy głośno alarmują. Pytanie brzmi, czy europejscy politycy, w tym polscy, wyciągną wnioski z cudzych prognoz, zanim staną się własnymi statystykami.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dziennikarze będą pracować dla platform zamiast dla redakcji?
Badanie nie formułuje takiej prognozy wprost, ale wskazuje na realny scenariusz, w którym to platformy technologiczne, a nie wydawcy, kontrolują dystrybucję i przychody. Jeśli redakcje tracą finansową niezależność, ich zdolność do zatrudniania dziennikarzy maleje niezależnie od tego, kto formalnie wystawia umowę o pracę. Autorzy badania podkreślają, że odpowiednie regulacje i finansowanie mediów publicznych mogą ten scenariusz zablokować.
Czy AI to główna przyczyna zagrożenia dla dziennikarstwa?
Nie, przynajmniej nie teraz. Instytut Badań nad Rynkiem Pracy i Zawodami wskazuje, że algorytmy nie doprowadziły dotąd do masowych zwolnień w zawodach, w których są stosowane, a większy wpływ na redukcje etatów ma dziś słaba koniunktura. Prawdziwym zagrożeniem strukturalnym jest przejęcie kontroli nad dystrybucją informacji przez duże platformy technologiczne i to ten proces naukowcy uważają za trudniejszy do odwrócenia niż sam postęp automatyzacji.
Fot. SHAHBAZ ZAMAN / Pexels

Komentarze (0)