Naukowcy z Washington University porównali dietę keto z dietą śródziemnomorską i niskotłuszczową u osób z otyłością, stłuszczeniem wątroby i stanem przedcukrzycowym. Dieta keto zmniejszyła tłuszcz w wątrobie o 67 procent i obniżyła dobowy poziom cukru we krwi o 20 procent, wyraźnie skuteczniej niż pozostałe diety. Zaskoczeniem był brak wzrostu cholesterolu mimo wysokiego spożycia tłuszczu.
Naukowcy z Washington University School of Medicine w St. Louis porównali trzy zupełnie różne diety u osób z otyłością, stłuszczeniem wątroby i stanem przedcukrzycowym. Wynik? Dieta keto, choć opiera się głównie na tłuszczu, poprawiła zdrowie wątroby i obniżyła cukier we krwi wyraźnie skuteczniej niż dieta śródziemnomorska czy niskotłuszczowa. Nie podniosła przy tym poziomu cholesterolu, wbrew powszechnym obawom.
Najważniejsze:
- Wszystkie trzy diety poprawiły wrażliwość mięśni na insulinę o około 50 procent, ale tylko dzięki utracie wagi, nie składowi odżywczemu
- Dieta keto zmniejszyła tłuszcz w wątrobie średnio o 67 procent, podczas gdy diety śródziemnomorska i niskotłuszczowa tylko o 45 procent
- Dobowy poziom cukru we krwi spadł na keto o 20 procent, a na pozostałych dietach zaledwie o 8 procent
- Stan przedcukrzycowy cofnął się u siedmiu z czternastu osób na keto, czterech na diecie śródziemnomorskiej i tylko jednej na diecie niskotłuszczowej
- Wbrew obawom, uczestnicy grupy keto nie mieli wzrostu poziomu cholesterolu ani tłuszczów we krwi
- Wyniki dotyczą konkretnej, ściśle kontrolowanej grupy i nie można ich bezpośrednio przenosić na ogólną populację
Masło i boczek zamiast pieczywa, jak wygląda dieta keto w praktyce?
Dieta ketogeniczna brzmi jak zaprzeczenie zdrowego żywienia: prawie zero chleba, ziemniaków czy owoców, za to duże ilości tłuszczu w każdym posiłku. Taki sposób odżywiania wprowadza organizm w stan ketozy, w którym przestaje on korzystać z glukozy jako głównego paliwa i zaczyna spalać tłuszcz, zarówno ten z jedzenia, jak i zgromadzony w tkance tłuszczowej. Efektem może być realna utrata wagi, ale konsekwencje zdrowotne długofalowego stosowania tej diety pozostają przedmiotem sporów wśród specjalistów.
Badanie z Washington University rzuca nowe światło na ten spór, szczególnie w odniesieniu do osób, u których typowe zalecenia dietetyczne dotychczas nie przynosiły wystarczających efektów.
Trzy diety, jedna kontrolowana utrata wagi, różne efekty dla wątroby
Do badania zrekrutowano osoby z bardzo wysoką otyłością, u których rozwinęło się już stłuszczenie wątroby i stan przedcukrzycowy, czyli podwyższony poziom cukru we krwi przy jednoczesnej obniżonej wrażliwości na insulinę. W każdej z trzech grup znalazło się dziewięć kobiet i pięciu mężczyzn. Przez cztery do pięciu miesięcy uczestnicy jedli wyłącznie posiłki dostarczone przez badaczy, co gwarantowało ścisłe przestrzeganie składu odżywczego. Ilość jedzenia dopasowano indywidualnie tak, by każda osoba schudła około dziesięciu procent masy ciała, niezależnie od przydzielonej diety.
Trzy badane diety różniły się drastycznie proporcjami składników:
| Dieta | Tłuszcz (% kalorii) | Węglowodany (% kalorii) | Charakter diety |
|---|---|---|---|
| Ketogeniczna | 73% | 4% | Ekstremalne ograniczenie węglowodanów, organizm przestawia się na spalanie tłuszczu |
| Śródziemnomorska | 35% | 50% | Zbliżona do zaleceń Niemieckiego Towarzystwa Żywieniowego, dużo warzyw, oliwy, ryb |
| Niskotłuszczowa, roślinna | 15% | 70% | Dominują produkty roślinne, minimalna ilość tłuszczu |
Dieta śródziemnomorska jest w Polsce coraz popularniejsza, choć jej rzeczywiste stosowanie przez Polaków nadal odbiega od wzorca, który zakłada codzienne spożycie warzyw, strączków, ryb i oliwy z oliwek jako podstawy, a nie dodatku do tradycyjnych polskich dań.
Glukagon, hormon, o którym warto wiedzieć
Wszystkie trzy diety poprawiły wrażliwość mięśni na insulinę o około 50 procent, co potwierdza, że sama utrata wagi ma ogromne znaczenie terapeutyczne, niezależnie od tego, skąd pochodzi energia. Jak podsumował Samuel Klein, wszystkie trzy sposoby żywienia skutecznie poprawiły zdrowie metaboliczne wyłącznie poprzez redukcję masy ciała, mimo zupełnie różnego składu makroskładników.
Wyraźne różnice pojawiły się jednak przy wątrobie. Wrażliwość wątroby na insulinę poprawiła się w grupie keto dwa do trzech razy silniej niż w pozostałych grupach. Tłuszcz w wątrobie zmniejszył się tam średnio o 67 procent, a w grupach śródziemnomorskiej i niskotłuszczowej o 45 procent.
Kluczową rolę odegrał tu glukagon, hormon wydzielany przez trzustkę, który sygnalizuje wątrobie, by uwalniała i spalała zgromadzony w niej tłuszcz. Poziom glukagonu wzrósł najbardziej właśnie w grupie keto. Mówiąc prościej: dieta keto uruchomiła w wątrobie mechanizm „spalania rezerw” silniej niż pozostałe diety. Dla osoby z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby, które nieleczone prowadzi do marskości, to różnica klinicznie istotna.
Jak zaznaczył Max Petersen, stłuszczenie wątroby dotyczy około 75 procent dorosłych z otyłością na świecie i jest obecnie najszybciej rosnącą przyczyną przewlekłych chorób wątroby oraz marskości. Dane z badania sugerują, że niskowęglowodanowa dieta ketogeniczna może pomóc zmniejszyć te statystyki u osób z otyłością i stłuszczeniem wątroby.
Cukier we krwi i cofnięcie stanu przedcukrzycowego
Dobowe wartości cukru we krwi spadły w grupie keto o 20 procent w stosunku do punktu wyjścia. W grupach śródziemnomorskiej i niskotłuszczowej spadek wyniósł osiem procent. Stan przedcukrzycowy całkowicie cofnął się u siedmiu z czternastu uczestników diety keto, u czterech osób na diecie śródziemnomorskiej i tylko u jednej na diecie niskotłuszczowej.
Dla porównania: stan przedcukrzycowy oznacza, że trzustka i tkanki stopniowo tracą zdolność do prawidłowego reagowania na insulinę. Cofnięcie tego stanu zmniejsza ryzyko pełnoobjawowej cukrzycy typu 2, a tym samym ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, nerkowych i neurologicznych. Wynik siedmiu na czternaście w grupie keto, przy jednej na czternaście w grupie niskotłuszczowej, to różnica, której nie można zbagatelizować, choć grupy były małe.
Cholesterol nie wzrósł, największa niespodzianka badania
Powszechna obawa przed dietą keto dotyczy cholesterolu: skoro jesz tyle tłuszczu, poziom LDL musi wzrosnąć. W tym badaniu tak się nie stało. Petersen przyznał, że najbardziej zaskakującym wynikiem było to, iż uczestnicy z grupy ketogenicznej, mimo najwyższego spożycia tłuszczu, nie odnotowali wzrostu poziomu tłuszczów we krwi ani cholesterolu.
To nie oznacza automatycznie, że dieta keto jest bezpieczna dla serca w długim terminie. Badanie trwało cztery do pięciu miesięcy, a warunki były ściśle kontrolowane. Pytanie, co dzieje się z lipidami po roku lub dwóch latach stosowania keto w rzeczywistych warunkach, pozostaje otwarte.
Ograniczenia badania i wcześniejsze sprzeczne wyniki
Badanie ma kilka istotnych słabości, które sami autorzy wymieniają. Grupy liczyły po czternaście osób, co jest bardzo małą próbą jak na badanie kliniczne. Wszyscy uczestnicy jedli gotowe posiłki dostarczone przez badaczy przez kilka miesięcy, co jest warunkiem niedostępnym dla zdecydowanej większości ludzi w codziennym życiu. Nie wiadomo też, czy podobne efekty pojawią się przy mniej rygorystycznym przestrzeganiu diety lub bez wejścia w ketozę.
Wcześniejsze długoterminowe badanie na myszach karmionych dietą ketogeniczną przez rok przyniosło odwrotne wyniki: zwierzęta rozwinęły stłuszczenie wątroby, nietolerancję glukozy i silnie podwyższony cholesterol. Badanie na ludziach trwało tylko kilka miesięcy, więc pytanie o długoterminowe skutki pozostaje bez odpowiedzi. Długotrwałe stosowanie diety keto wiąże się też z ryzykiem niedoborów składników odżywczych, na co zwracają uwagę krytycy tego podejścia.
Dla kogo te wyniki mają znaczenie?
Badanie nie jest dowodem na to, że dieta keto jest najlepsza dla każdego. Jest natomiast sygnałem, że dla konkretnej grupy, czyli osób z ciężką otyłością, stłuszczeniem wątroby i stanem przedcukrzycowym, krótkoterminowe zastosowanie diety keto pod kontrolą lekarską może przynieść korzyści metaboliczne wykraczające poza to, co daje sama utrata wagi. Klein ujął to bezpośrednio: dane wskazują, że przy wysokiej zawartości tłuszczu w wątrobie i stanie przedcukrzycowym ograniczenie węglowodanów może mieć istotne działanie terapeutyczne dla metabolizmu, wykraczające poza samą utratę wagi.
Dla przeciętnego zdrowego człowieka wyniki tego badania nie stanowią rekomendacji do rzucania się na bekon i rezygnacji z chleba. Dla osoby, która usłyszała od lekarza diagnozę stłuszczenia wątroby lub stanu przedcukrzycowego, są natomiast argumentem, by porozmawiać ze specjalistą o diecie ketogenicznej jako opcji terapeutycznej, nie samodzielnie eksperymentować, lecz rozważyć ją w ramach nadzorowanego planu leczenia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mając stłuszczenie wątroby, powinienem rozważyć dietę keto?
Badanie sugeruje, że u osób z otyłością i stłuszczeniem wątroby dieta keto może skuteczniej redukować tłuszcz w wątrobie niż dieta śródziemnomorska czy niskotłuszczowa. Jednak w badaniu wszyscy uczestnicy jedli posiłki dostarczone przez naukowców i byli pod stałą kontrolą medyczną. Zanim samodzielnie zmienisz dietę, skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem, tym bardziej że długoterminowe efekty keto na zdrowie wątroby nie są jeszcze dobrze poznane.
Czy dieta keto podnosi cholesterol?
W tym konkretnym badaniu uczestnicy na diecie keto, mimo najwyższego spożycia tłuszczu, nie zanotowali wzrostu poziomu cholesterolu ani tłuszczów we krwi. To wynik zaskakujący dla samych autorów. Badanie trwało jednak tylko kilka miesięcy, więc nie daje odpowiedzi na pytanie o długoterminowy wpływ diety keto na lipidy.
Czy dieta keto działa lepiej niż dieta śródziemnomorska?
W zakresie redukcji tłuszczu w wątrobie i obniżenia dobowego poziomu cukru we krwi dieta keto wypadła w tym badaniu wyraźnie lepiej. W zakresie poprawy wrażliwości mięśni na insulinę wszystkie trzy diety były równie skuteczne, bo tu kluczową rolę odegrała sama utrata wagi, nie skład diety. Odpowiedź zależy więc od tego, jaki cel zdrowotny jest dla konkretnej osoby najważniejszy.
Czy wyniki można zastosować do normalnego stosowania diety keto bez nadzoru?
Naukowcy sami zaznaczają, że grupy były małe, a warunki badania były wyjątkowo restrykcyjne: gotowe posiłki, ścisła kontrola składu diety i regularne badania. Nie wiadomo, czy podobne efekty wystąpią przy mniej rygorystycznym przestrzeganiu diety w codziennym życiu. Samodzielne, niekontrolowane stosowanie diety keto przez długi czas niesie też ryzyko niedoborów składników odżywczych.
Fot. Vanessa Ray / Pexels
Komentarze (0)