Zegarek kosztujący tyle co mieszkanie, marka założona przez polskiego weterana powstania listopadowego i rekord aukcyjny za dwadzieścia cztery miliony dolarów – historia Patek Philippe to opowieść o tym, dlaczego bezkompromisowa jakość i rodzinna ciągłość przez prawie dwieście lat okazują się nie do podrobienia.
Zegarek, który kosztuje tyle co kawalerka w Warszawie, a czasem i całe mieszkanie w dobrej dzielnicy, to dla marki Patek Philippe codzienność. Firma założona w Genewie przez polskiego emigranta ma na koncie najdroższe zegarki, jakie kiedykolwiek trafiły pod młotek, a jej historia tłumaczy, skąd biorą się takie ceny, i dlaczego konkurenci nie są w stanie ich po prostu skopiować.
Najważniejsze:
- Patek Philippe założył w 1839 roku Polak Antoni Patek, weteran powstania listopadowego odznaczony Virtuti Militari, wspólnie z zegarmistrzem Franciszkiem Czapkiem
- Koronowane głowy Europy, papieże i władcy byli stałymi klientami; marka zyskała przydomek króla wśród zegarków i zegarka królów
- Od 1932 roku firma pozostaje w rękach rodziny Stern, ta ciągłość to jeden z filarów wartości kolekcjonerskiej
- Wysokie ceny wynikają z produkcji wyłącznie własnych mechanizmów, ręcznego malowania tarcz w technice emalii i mechanizmów o ekstremalnym stopniu skomplikowania
- Pytanie otwarte: przy rosnącej popularności smartwatchy i malejącym zainteresowaniu tradycyjnymi zegarkami wśród młodszych pokoleń, jak długo ten model biznesu pozostanie nie do podważenia?
Polak, który zaczął od kluczyka
Mało kto kojarzy luksusową szwajcarską markę z polską historią, a ta jest tu bardzo mocno obecna. Antoni Patek uczestniczył w powstaniu listopadowym, gdzie odniósł dwie rany bojowe, doszedł do stopnia podporucznika i został uhonorowany Złotym Krzyżem Virtuti Militari. Upadek powstania zmusił go do opuszczenia kraju. W Genewie, pierwszego maja 1839 roku, wspólnie z zegarmistrzem Franciszkiem Czapkiem założył przedsiębiorstwo pod firmą Patek, Czapek & Cie. Zanim doszło do tej spółki, Patek kupował gotowe mechanizmy zegarków i, czerpiąc z malarskich zdolności, które miał w sobie od dawna, osadzał je w dekoracyjnych kopertach, by sprzedawać z zyskiem.
Pierwsze wyroby firmy trafiały do polskich emigrantów oraz do tych, którzy w kraju trwali przy patriotycznych wartościach. Koperty zegarków kieszonkowych zdobiły miniatury malarskie i inskrypcje o treści narodowej i religijnej. Marka zaczęła więc życie nie jako symbol statusu społecznego, ale jako narzędzie pamięci zbiorowej.
W 1844 roku Patek poznał w Paryżu francuskiego inżyniera Adriena Philippe’a, który zademonstrował rozwiązanie zmieniające branżę: mechanizm naciągany koronką zamiast kluczykiem. Rok później Czapek odszedł, by działać samodzielnie, a Patek stopniowo zbliżał się do współpracy z Philippe’em. W 1851 roku firma przyjęła nazwę Patek Philippe & Cie, która w zmodyfikowanej postaci przetrwała do dziś.
Koronowane głowy i długa lista władców
Na wystawie światowej w Londynie w 1851 roku przedsiębiorstwo zdobyło złoty medal, a królowa Wiktoria nabyła zegarek, który odtąd nosiła przypiętą do sukni niczym broszkę. Egzemplarz kupił też książę Albert, a królowa duńska Luiza złożyła zamówienie na prezent dla małżonka z okazji dwudziestopięcioletniej rocznicy ślubu. Z czasem do grona klientów dołączyli papież Pius IX, egipski książę Hussein Kamal oraz włoski król Wiktor Emanuel III. To właśnie ta lista koronowanych głów przyniosła marce przydomek króla wśród zegarków i zegarka królów.
Czytaj także: Patek Philippe: jak polski emigrant stworzył markę, której zegarki warte są tyle co apartamenty
Ci klienci nie kupowali zegarków Patek Philippe dlatego, że byli bogaci, bogaci byli wszyscy. Wybierali tę markę, bo budowała reputację na bezkompromisowej jakości, co w świecie zegarmistrzowskim było i pozostaje rzadkością. Renoma ta nie była efektem kampanii reklamowych, wynikała wprost z tego, kto nosił zegarek na nadgarstku.
Trzy filary wartości: czego konkurenci nie robią i dlaczego
Wysokie ceny Patek Philippe to nie przypadek marketingowy ani efekt samej historii. Wynikają z trzech decyzji produkcyjnych, których konsekwentne realizowanie jest drogie, powolne i niemożliwe do pogodzenia z logiką masowej produkcji. To właśnie dlatego marki takie jak Rolex, Omega czy Longines, mimo że same należą do segmentu premium lub luksusu, stoją wyraźnie niżej w hierarchii cenowej i kolekcjonerskiej.
Po pierwsze: własne mechanizmy. Patek Philippe należy do nielicznych dużych manufaktur, które w ogóle nie sięgają po kalibry wytwarzane przez zewnętrznych dostawców. Wiele szanowanych marek kupuje gotowe lub częściowo zmontowane mechanizmy od wyspecjalizowanych firm, co obniża koszty i przyspiesza produkcję, ale oznacza też, że dwa zegarki różnych marek mogą bić dokładnie tym samym sercem. Produkcja wszystkiego wewnętrznie daje pełną kontrolę nad jakością, ale wymaga ogromnych nakładów inwestycyjnych w infrastrukturę, narzędzia i kadry. Nie da się tego zrobić szybko ani tanio, i właśnie dlatego większość firm tego nie robi.
Po drugie: ręczne malarstwo na tarczach. Firma tworzyła serie zegarków z tarczami malowanymi ręcznie techniką emalierską, wydawane w limitowanych nakładach liczących po sto egzemplarzy, jak kolekcja Calatrava z motywem ptaków z 2000 roku czy kwiatów z 2001 roku. Tarcza o średnicy kilku centymetrów staje się w ten sposób miniaturowym obrazem. Tego rodzaju praca nie poddaje się automatyzacji; każdy egzemplarz jest niepowtarzalny, a czas potrzebny do jego wykonania jest wielokrotnie dłuższy niż przy standardowej produkcji. Marże można by podnieść, idąc na skróty, ale to oznaczałoby koniec tej kategorii produktu.
Czytaj także: Patek Philippe: polska historia marki, która stała się synonimem absolutnego luksusu
Po trzecie: ekstremalne skomplikowanie mechanizmów. Na stupięćdziesięciolecie istnienia firma wykonała Calibre 89, zawierający trzydzieści trzy komplikacje mechanizmu i zbudowany z tysiąca siedmiuset dwudziestu ośmiu elementów. Na początku XXI wieku powstał Star Caliber 2000, mający dwadzieścia jeden komplikacji i sześć indywidualnych patentów. Dla kontekstu: standardowy zegarek kwarcowy ma jedną funkcję, wskazuje godzinę. Tworzenie mechanizmów na tym poziomie złożoności wymaga zegarmistrzy o najwyższych kwalifikacjach i miesięcy pracy przy pojedynczym egzemplarzu. To nie jest produkt, który można skalować.
Razem te trzy elementy tworzą efekt, którego nie da się po prostu kupić ani przyspieszyć. Konkurenci mogliby teoretycznie pójść tą samą drogą, ale wymagałoby to rezygnacji z marż, wolumenu i szybkości, których oczekują właściciele większości marek zegarmistrzowskich.
Rekordy aukcyjne i zegarek bankiera
Najlepszym dowodem rynkowej wartości marki są wyniki aukcji. W 1933 roku firma skonstruowała dla amerykańskiego bankiera Henry’ego Gravesa zegarek kieszonkowy wyposażony w dwadzieścia cztery funkcje, był to wówczas najbardziej skomplikowany zegarek kieszonkowy na świecie. W 1999 roku trafił pod młotek w Nowym Jorku i osiągnął cenę jedenastu milionów dolarów. W 2014 roku ten sam egzemplarz zmienił właściciela ponownie, tym razem za dwadzieścia cztery miliony dolarów.
Warto spojrzeć na ten wynik w kontekście. Między 1999 a 2014 rokiem inflacja w Stanach Zjednoczonych wyniosła mniej więcej trzydzieści procent. Gdyby zegarek jedynie „nadążał za inflacją”, powinien był kosztować około czternastu milionów. Tymczasem osiągnął niemal dwukrotność ceny wyjściowej, co oznacza realny wzrost wartości o kilkadziesiąt procent ponad inflację. To nie jest wynik charakterystyczny dla zwykłych aktywów. Mechanizm jest prosty: konkretny egzemplarz z udokumentowaną historią i tożsamością własnościową zyskuje na wartości tym szybciej, im bardziej jest rozpoznawalny i im rzadziej pojawia się na rynku.
Rodzina, która trzyma stery od ponad dziewięćdziesięciu lat
W 1932 roku, w środku Wielkiego Kryzysu, przedsiębiorstwo przejęli bracia Karol i Jean Stern. Od tamtej pory marka nieprzerwanie pozostaje własnością tej samej rodziny. Od 2009 roku funkcję prezesa pełni Thierry Stern, reprezentujący czwarte pokolenie, a jego ojciec Philippe Stern nosi tytuł prezesa honorowego.
Ta ciągłość ma konkretne przełożenie na wartość kolekcjonerską. Historia branży zna wiele przypadków, w których przejęcie przez koncern lub fundusz inwestycyjny prowadziło do zmian w procesach produkcyjnych, cięcia kosztów i, w konsekwencji, erozji wartości rynkowej wcześniejszych egzemplarzy. Patek Philippe przez ponad dziewięćdziesiąt lat uniknął tego scenariusza. Kolekcjonerzy wyceniają tę ciągłość, bo daje im pewność: zasady obowiązujące przy produkcji zegarka dekadę temu obowiązują tak samo dzisiaj, a marka, na którą postawili, nie zostanie z dnia na dzień przejęta i zrestrukturyzowana.
Muzeum: argument sprzedażowy czy prawdziwy depozyt historii?
W listopadzie 2001 roku firma otworzyła w Genewie własne muzeum w czterokondygnacyjnym budynku z 1920 roku. Prezentuje ono kolekcję przekraczającą dwa tysiące obiektów: czasomierze, automaty, miniaturowe emaliowane portrety i inne rzadkie eksponaty. W oszklоnej gablocie spoczywa dokument potwierdzający, że założyciel firmy, szlachcic herbu Prawdzic, przeszedł naturalizację i stał się obywatelem Szwajcarii. Z portretu na ścianie spogląda twarz człowieka opisanego jako urodzonego w Piasku, w Polsce.
Muzeum pełni funkcję, którą trudno przecenić w marketingu produktu luksusowego: materializuje historię. Firma sprzedaje zegarki za ceny mieszkań, a muzeum dostarcza odpowiedzi na pytanie, za co właściwie się płaci. Warto jednak zadać pytanie bez owijania w bawełnę: czy muzeum faktycznie wpływa na decyzje zakupowe, czy jest przede wszystkim narzędziem PR-owym? Prawdopodobnie jedno i drugie jednocześnie. Dla kolekcjonera, który rozważa zakup za sześć cyfr, wiarygodna dokumentacja historyczna marki ma wymierną wartość. Dla turysty to atrakcja. Dla samej marki, to argument, który żaden konkurent bez porównywalnej historii nie jest w stanie powielić.
Pytanie, którego artykuł nie może przemilczeć: jak długo ten model się utrzyma?
Patek Philippe zbudował markę na założeniu, że istnieje trwały popyt na najbardziej skomplikowane, najdroższe i najbardziej ekskluzywne zegarki mechaniczne na świecie. Przez prawie dwieście lat to założenie się sprawdzało. Ale rynek się zmienia.
Udział smartwatchy w globalnej sprzedaży zegarków rośnie od lat. Młodsze pokolenia konsumentów, millenialsi i pokolenie Z, w dużo mniejszym stopniu niż ich rodzice traktują zegarek jako symbol statusu czy inwestycję. Część z nich w ogóle nie nosi zegarków na nadgarstku, bo czas sprawdzają w telefonie. Segment ultra-luksusowy bywa odporniejszy na takie zmiany niż rynek masowy, bo jego klienci to wąska grupa zamożnych kolekcjonerów, a nie szeroka baza konsumentów. Jednak pytanie o długoterminową przyszłość modelu pozostaje otwarte, i żadne źródło branżowe nie daje na nie pewnej odpowiedzi.
Najczęściej zadawane pytania
Kto założył Patek Philippe?
Firmę powołali do życia w Genewie w 1839 roku dwaj Polacy: Antoni Patek, weteran powstania listopadowego uhonorowany Złotym Krzyżem Virtuti Militari, oraz zegarmistrz Franciszek Czapek. Kilka lat później do spółki dołączył Francuz Adrien Philippe, twórca mechanizmu naciąganego koronką, który wyeliminował potrzebę używania kluczyka przy nakręcaniu zegarka. To jego nazwisko, obok nazwiska Patka, tworzy do dziś nazwę marki.
Dlaczego zegarki Patek Philippe są tak drogie, a inne marki nie osiągają podobnych cen?
Firma nie korzysta z mechanizmów kupowanych od zewnętrznych dostawców, podczas gdy wiele szanowanych marek, w tym część z segmentu premium, opiera produkcję na gotowych kalibrach. Do tego Patek Philippe tworzy limitowane serie z tarczami malowanymi ręcznie techniką emalierską oraz konstruuje mechanizmy o ekstremalnym stopniu skomplikowania, wymagające miesięcy pracy przy pojedynczym egzemplarzu. Realizowanie tych trzech zasad jednocześnie jest kosztowne i wyklucza szybką, masową produkcję, co właśnie sprawia, że mało kto to robi, a Patek Philippe może żądać cen, których inni nie osiągają.
Po ile zegarki Patek Philippe idą na aukcjach?
Historyczny zegarek kieszonkowy wykonany dla amerykańskiego bankiera Henry’ego Gravesa w 1933 roku osiągnął na aukcji w Nowym Jorku w 1999 roku cenę jedenastu milionów dolarów, a w 2014 roku ten sam egzemplarz sprzedano za dwadzieścia cztery miliony dolarów. To najlepiej udokumentowany przykład wzrostu wartości konkretnego egzemplarza w czasie, i punkt odniesienia, do którego odwołują się kolekcjonerzy oceniający potencjał inwestycyjny tej marki.
Od kiedy Patek Philippe należy do rodziny Stern?
Od 1932 roku, gdy bracia Karol i Jean Stern przejęli firmę w trakcie Wielkiego Kryzysu. Marka pozostaje w rękach rodziny nieprzerwanie do dziś, od 2009 roku prezesem jest Thierry Stern, czwarte pokolenie właścicieli, a jego ojciec Philippe Stern sprawuje funkcję prezesa honorowego.
Czy zegarek Patek Philippe to dobra inwestycja?
Dane aukcyjne wskazują, że konkretne egzemplarze z udokumentowaną historią potrafiły rosnąć na wartości w tempie przewyższającym inflację, przypadek zegarka Gravesa jest tu najlepiej udokumentowanym przykładem. Jednocześnie rynek luksusowych zegarków stoi przed pytaniami bez odpowiedzi: jak zmiana nawyków młodszych pokoleń i ekspansja smartwatchy wpłyną na popyt w perspektywie dekad? Ten artykuł nie zawiera porad inwestycyjnych i żadne ze źródeł, na których się opiera, nie rozstrzyga tego dylematu.
Fot. McKARSHEI BOLAMZI / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Komentarze (0)