Polska dogoniła Zachód? „Spełnił się wielki sen z 1989 roku”

Czy Polska naprawdę stała się normalnym państwem Zachodniej Europy? Dziennikarz Jakub Dymek przekonuje, że marzenie pokoleń wchodzących w III RP właśnie się ziściło.

Marzenie milionów Polaków, którzy wchodzili w dorosłość po 1989 roku, miało twarz Zachodu – lepszego życia, stabilności, wolności i dobrobytu. Według dziennikarza Jakuba Dymka, gościa programu „Najważniejsze pytania”, to marzenie właśnie przestało być marzeniem. Polska jest już częścią Zachodu – i to nie aspirującą, lecz pełnoprawną.

Dymek postawił tezę, która brzmi prowokacyjnie, ale ma w sobie sporo sensu: Zachód nie jest już dla Polski celem do osiągnięcia. Jest punktem odniesienia – tak jak dla Francuzów punktem odniesienia są Niemcy, a dla Hiszpanów Francja. Innymi słowy, porównujemy się do sąsiadów, a nie gonimy za niedoścignionym ideałem. To fundamentalna zmiana w sposobie myślenia o miejscu Polski w Europie.

Jeszcze dwie dekady temu rozmowa o „dogonieniu Zachodu” miała sens ekonomiczny i kulturowy jednocześnie. Dziś? Polskie miasta – przynajmniej pod względem infrastruktury, kawiarni, lotnisk czy jakości usług – nie odstają od wielu zachodnich stolic. Warszawa regularnie pojawia się w europejskich rankingach jakości życia, a Kraków czy Wrocław przyciągają turystów z całego świata, którzy wcale nie przyjeżdżają tu po „egzotykę Wschodu”, lecz po autentyczne europejskie miasto z historią i klimatem.

Co to znaczy być „normalnym państwem Zachodu”?

Normalność – to słowo klucz. Przez lata Polska funkcjonowała w pewnym trybie nadrobiania zaległości: wstąpienie do NATO, akcesja do Unii Europejskiej, strefa Schengen, aspiracje do strefy euro. Kolejne kamienie milowe były świętowane jak awanse w lidze. Teraz – zdaniem Dymka – jesteśmy już w tej lidze i po prostu w niej gramy. Nasze problemy to problemy zachodnich demokracji: drożyzna, kryzys mieszkaniowy, napięcia polityczne, pytania o tożsamość i imigrację. Nie jesteśmy wyjątkiem – jesteśmy częścią trendu.

To zmienia też język debaty publicznej. Coraz rzadziej słyszymy „w Niemczech to działa lepiej” jako argument kończący dyskusję. Coraz częściej – „w Niemczech mają dokładnie ten sam problem”. Kryzys służby zdrowia, przeciążone sądy, drogie mieszkania – to nie są polskie specjalności, to europejska norma. I choć to nie powód do świętowania, to jednak sygnał, że Polska weszła do grona krajów, które mierzą się z wyzwaniami dojrzałych, bogatych społeczeństw.

Warto jednak nie wpadać w pułapkę hurraoptymizmu. „Dogoniliśmy Zachód” – ale który Zachód? Średnia unijna kryje w sobie ogromne rozpiętości. Produktywność polskiej gospodarki, poziom wynagrodzeń w sektorach nieeksportowych czy jakość instytucji publicznych wciąż często odbiegają od standardów Europy Zachodniej. Polska jest dziś bliżej centrum Europy niż kiedykolwiek – ale samo centrum wciąż się przesuwa.

Pokolenie, które nie pamięta kolejek

Teza Dymka nabiera szczególnego wymiaru, gdy spojrzymy na najmłodszych dorosłych Polaków – dwudziesto- i trzydziestolatków, którzy nie pamiętają ani stanu wojennego, ani pustych półek w sklepach, ani szoku transformacji. Dla nich „Zachód” to nie była obiecana ziemia, tylko… po prostu Europa. Kontynent, po którym jeździli na Erasmusie, gdzie kupowali tanie bilety lotnicze i gdzie zjeżdżali na wakacje.

Ta generacja nie czuje nostalgii za marzeniem o Zachodzie, bo nigdy tego marzenia nie miała. Ma za to całkiem inne aspiracje – i całkiem inne frustracje. Chce mieszkania w rozsądnej cenie, sensownej pracy i państwa, które działa. To są właśnie problemy zachodnich społeczeństw. Koło się zamknęło.

Polska weszła do Unii Europejskiej w 2004 roku – ponad dwie dekady temu. Przez ten czas unijne fundusze pomogły zbudować autostrady, zmodernizować koleje i zrewitalizować dziesiątki miast. Efekty widać gołym okiem. Pytanie, które teraz staje przed Polską, jest już inne niż „jak dogonić Zachód?” – brzmi raczej: „co zrobimy z tym, co mamy?” I to już jest pytanie dojrzałego europejskiego kraju. Może Dymek ma rację.