Tom Hanks: od zasiłku dla bezrobotnych do dwóch Oscarów z rzędu

Tom Hanks to jeden z nielicznych aktorów w historii Hollywood, którzy zdobyli Oscara dla najlepszego aktora dwa razy z rzędu. Jego droga od dzieciństwa w rozbitej rodzinie, przez zasiłek dla bezrobotnych w Nowym Jorku, aż po dwa Oscary, Złotą Malinę i gwiazdę w Alei Gwiazd — to historia, w której rzadko co było oczywiste.

Chłopak z rozbitej rodziny, który do piątego roku życia mieszkał w jednym miejscu, a potem przez całe dzieciństwo wędrował z ojcem po kolejnych adresach, zanim trafił na scenę jako goniec hotelowy bez grosza przy duszy. Tom Hanks to jeden z nielicznych aktorów w historii Hollywood, którym udało się zdobyć Oscara dla najlepszego aktora dwa razy z rzędu, a mimo to zachować reputację człowieka bez ego.

Najważniejsze:

• Tom Hanks dwukrotnie z rzędu zdobył Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, za role w Filadelfii i Forrest Gumpie. To osiągnięcie, które w całej historii Akademii udało się zaledwie garstce aktorów.
• Jego kariera to rzadki przykład przejścia od aktora komedii do ikony kina dramatycznego, bez utraty widowni ani wiarygodności.
• Dzieciństwo naznaczone rozpadem rodziny i ciągłymi przeprowadzkami mogło ukształtować empatię widoczną w jego najbardziej poruszających rolach.
• Młodszy brat Jimmy, który również został aktorem, pełnił funkcję dublera Toma na planie Forrest Gumpato rodzinny epizod, który umknął większości widzów.
• Ma na koncie zarówno dwa Oscary, jak i Złotą Malinę za drugoplanową rolę w Elvisie z 2022 roku.

Dzieciństwo w ciągłym ruchu, i co z tego wynikło

Thomas Jeffrey Hanks urodził się 9 lipca 1956 roku w Concord w Kalifornii. Jego ojciec miał angielskie korzenie i pracował jako kucharz, matka, z portugalskimi korzeniami, jako kelnerka. Do piątego roku życia mieszkał w Bedding. Gdy rodzice rozstali się w 1962 roku, Tom trafił pod opiekę ojca i starszego rodzeństwa. Razem często zmieniali miejsce zamieszkania. Młodszy brat Jimmy pozostał z matką w Red Bluff.

To nie jest tylko sucha biografia. Dziecko, które regularnie wkracza do nowych środowisk, uczy się błyskawicznie odczytywać nastroje, rozpoznawać zasady niepisanej hierarchii i dostosowywać własne zachowanie. Trudno nie dostrzec w tym pewnego zaplecza dla późniejszej zdolności Hanksa do wcielania się w postacie z zupełnie różnych światów: prawnika chorego na AIDS, prostodusznego biegacza, rozbitka na bezludnej wyspie. Empatia rzadko bierze się znikąd.

Do liceum uczęszczał w Oakland. Potem kształcił się w dwuletniej szkole policealnej w Hayward, a następnie studiował aktorstwo na Uniwersytecie Stanowym w Sacramento, który porzucił po półtora roku nauki, jesienią 1978 roku. Zanim trafił na wielki ekran, dorabiał jako goniec w jednym z hoteli sieci Hilton w Oakland, praca daleka od show-biznesu, ale nauczająca pokory.

Przy okazji, mało znana ciekawostka genealogiczna: Hanks jest spokrewniony z szesnastym prezydentem USA Abrahamem Lincolnem. Łączy ich Luke Hanks urodzony w 1685 roku, będący pradziadem matki Lincolna, Nancy Hanks.

Teatr jako szkoła wszystkiego, od gry aktorskiej po oświetlenie sceny

Zanim Hanks pojawił się na ekranie, przeszedł solidną szkołę teatralną, i to dosłownie od podszewki. W tym okresie zajmował się nie tylko aktorstwem, ale też scenografią, dekoracjami, oświetleniem i organizacją pracy za kulisami. To doświadczenie, które daje aktorowi coś więcej niż technikę gry: daje rozumienie całości spektaklu, perspektywę reżysera i producenta jednocześnie.

W tym czasie wcielał się w różnorodne postaci szekspirowskie, między innymi zagrał służącego w Hamlecie oraz wystąpił w objazdowej inscenizacji Poskromienia złośnicy. Za rolę Proteusa w Dwóch panach z Werony w reżyserii Vincenta Dowlinga otrzymał nagrodę Cleveland Critics Circle dla najlepszego aktora 1978 roku.

Warto zatrzymać się przy tej roli: Proteusz to postać niejednoznaczna moralnie, ktoś, kto zdradza przyjaciela i porzuca miłość dla własnych ambicji. Hanks dostał za nią nagrodę. To ciekawy sygnał, że już wtedy potrafił grać coś więcej niż sympatycznego bohatera, choć Hollywood przez długi czas nie chciało tego dostrzec i obsadzało go niemal wyłącznie w komediach.

Od poszukiwania pracy w Nowym Jorku do miliona dolarów za film

Latem 1978 roku Hanks wyjechał do Nowego Jorku z zamiarem rozwijania kariery aktorskiej. Mimo intensywnych przesłuchań przez pewien czas nie otrzymywał intratnych propozycji i był zmuszony korzystać z zasiłku dla bezrobotnych. Pierwsza rola filmowa w niskobudżetowym horrorze nie zapowiadała jeszcze niczego wyjątkowego.

Przełomem okazał się serial komediowy Bosom Buddies, w którym Hanks grał dwie postacie jednocześnie. To tam zauważył go Ron Howard i obsadził go w roli przedsiębiorcy zakochanego w syrenie w komedii romantycznej Plusk z 1984 roku. Film okazał się kasowym hitem i na długo przykleił Hanksowi łatkę komika.

Przez kolejne lata zagrał w całej serii komedii: Wieczór kawalerski, Człowiek w czerwonym bucie, Ochotnicy, Bez zrozumienia, Skarbonka. Jego wynagrodzenie za film systematycznie rosło. Krytycy zaczęli porównywać go do Cary’ego Granta, a później do Jamesa Stewarta. Obaj byli aktorami, którym widzowie bezgranicznie ufali. Obaj potrafili być i śmieszni, i głęboko ludzcy, i właśnie ta kombinacja stała się znakiem rozpoznawczym Hanksa.

Rola dwunastolatka uwięzionego w ciele dorosłego mężczyzny w Dużym z 1988 roku przyniosła mu pierwszą nominację do Oscara. To był wyraźny sygnał, że Akademia zaczęła go traktować poważnie, choć nagroda przyszła dopiero kilka lat później.

Dwa Oscary z rzędu: co to naprawdę oznacza

Za rolę prawnika chorującego na AIDS w Filadelfii Hanks odebrał Oscara dla najlepszego aktora. Rok później, za tytułową rolę w Forrest Gumpieodebrał go ponownie. Dwa razy z rzędu, ta sama kategoria.

W całej historii nagrody Akademii tylko nieliczni aktorzy osiągnęli to samo. To nie przypadek ani kwestia szczęśliwego harmonogramu premier, to dowód na wyjątkową rozpiętość warsztatu. Filadelfia to dramat społeczny wymagający powściągliwości i fizycznej przemiany. Forrest Gump to zupełnie inne wyzwanie: granie człowieka prostodusznego bez cienia protekcjonalizmu, tak żeby widownia mu współczuła, a nie śmiała się z niego. Oba zadania Hanks wykonał przekonująco.

Na tym tle warto też odnotować Złotą Malinę za drugoplanową rolę w Elvisie z 2022 roku. Hanks dołączył tym samym do wąskiego grona aktorów, którzy mają w dorobku zarówno najwyższe branżowe wyróżnienie, jak i nagrodę przyznawaną za najsłabsze osiągnięcia roku. Recenzenci byli co do tej roli podzieleni, a sam film zebrał skrajne opinie, co czyni tę Złotą Malinę ciekawszym przypadkiem niż zwykle: nie chodzi tu o udział w produkcji bez ambicji, lecz o projekt głośny i kontrowersyjny zarazem.

Stałe współprace, rzadkość w Hollywood

Kariera Hanksa to w dużej mierze historia lojalnych, wieloletnich współprac. Ze Stevenem Spielbergiem pracował przy kilku filmach fabularnych oraz przy miniserialach poświęconych II wojnie światowej. Z Ronem Howardem, który dał mu szansę w Plusku, wracał wielokrotnie. Z Norą Ephron stworzył przeboje gatunku komedii romantycznej. Z Robertem Zemeckisem nakręcił kilka zupełnie różnych gatunkowo produkcji.

W Hollywood, gdzie reżyserzy i aktorzy często pracują ze sobą tylko raz, taka powtarzalność współpracy jest wyjątkowa. Świadczy nie tylko o talencie, ale też o reputacji człowieka, z którym po prostu chce się pracować ponownie.

Poza aktorstwem Hanks reżyserował, pisał scenariusze i produkował. Na Broadwayu wystąpił w sztuce Lucky Guy, co przyniosło mu nominację do nagrody Tony.

Nagrody i wyróżnienia, zestawienie z kontekstem

Nagroda / wyróżnienie	Szczegóły	Kontekst
2 Oscary dla najlepszego aktora pierwszoplanowego	Za Filadelfię i Forrest Gumpa	Dwa z rzędu, osiągnięcie zaledwie garstki aktorów w całej historii Akademii
7 nagród Emmy	Głównie za produkcje telewizyjne, przy których pracował jako producent	Dowód, że jego wpływ na kształt projektów wykracza poza samo aktorstwo
Złote Globy + nagroda Cecila B. DeMille’a	Nagroda DeMille’a za całokształt kariery	Wyróżnienie przyznawane przez Hollywood Foreign Press Association za wyjątkowy dorobek
5 nominacji do BAFTA	Nominacje za role aktorskie	Uznanie po obu stronach Atlantyku, nie tylko w amerykańskim środowisku branżowym
Nominacja do Tony	Za spektakl Lucky Guy na Broadwayu	Jeden z niewielu aktorów filmowych, których Broadway również docenił
Złota Malina	Za drugoplanową rolę w Elvisie (2022)	Nagroda za najsłabsze osiągnięcia roku, rzadki przypadek aktora z Oscarem i Maliną w tym samym dorobku
Gwiazda w Alei Gwiazd	Przy 7000 Hollywood Boulevard	Wpisana 1 lipca 1992 roku, gdy Hanks był już gwiazdą komedii, ale jeszcze przed oboma Oscarami

Do tego dochodzą wyróżnienia honorowe: nagroda AFI Life Achievement Award, Kennedy Center Honor oraz Prezydencki Medal Wolności.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Hanks naprawdę jest spokrewniony z Abrahamem Lincolnem?

Tak, zgodnie z danymi genealogicznymi łączy ich Luke Hanks urodzony w 1685 roku, będący pradziadem matki szesnastego prezydenta USA. To odległe pokrewieństwo, ale udokumentowane, i jeden z tych faktów, które zaskakują nawet zagorzałych fanów aktora.

Czy jego brat Jimmy również jest aktorem?

Tak. Młodszy brat Toma, Jimmy Hanks, również wybrał aktorstwo jako zawód i był dublerem Toma na planie Forrest Gumpa. To rodzinny epizod, który umknął większości widzów oglądających ten film.

Skąd wzięła się Złota Malina za rolę w Elvisieczy to była zła rola?

Recenzenci byli co do tej roli podzieleni, jedni uważali, że kreacja Hanksa jako pułkownika Parkera po prostu nie zagrała, inni dostrzegali w niej świadomy, ryzykowny wybór artystyczny. Złota Malina jest przyznawana przez środowisko krytyczne, a sam film był projektem głośnym i nieoczywistym. To nie jest ten sam przypadek co udział w produkcji bez ambicji, i dlatego ta nagroda mówi o Hanksie coś ciekawszego niż zwykła wpadka.

Dlaczego gwiazda w Alei Gwiazd pojawiła się przed Oscarami?

Gwiazdę przy 7000 Hollywood Boulevard Hanks otrzymał 1 lipca 1992 roku, czyli po sukcesach komediowych i pierwszej nominacji do Oscara za Dużego, ale jeszcze zanim zagrał w Filadelfii i Forrest Gumpie. Hollywood doceniło go już wtedy, gdy był przede wszystkim twarzą komedii romantycznych i familijnych.

Fot. Richardw / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)