Nowe badanie przygotowane na potrzeby niemieckiego Atlasu Szczęścia pokazuje, że zgromadzony majątek przekłada się na zadowolenie z życia mniej więcej dwa razy silniej niż wysokość bieżących zarobków. Wysoka pensja nie rekompensuje braku poduszki finansowej w wymiarze dobrostanu. Co to oznacza dla kogoś w Polsce?
Przez dekady ekonomiści skupiali się na dochodzie jako głównym finansowym wyznacznika dobrostanu. Nowe badanie przygotowane na potrzeby niemieckiego Atlasu Szczęścia sugeruje, że to błędna kolejność pytań. Ważniejsze od tego, ile zarabiasz, jest to, ile już zgromadziłeś. Wyniki dotyczą Niemiec, ale mechanizm, który opisują, jest wart uważnej lektury także w Polsce.
Najważniejsze:
- Osoby posiadające majątek oceniają swoje zadowolenie z życia wyraźnie wyżej niż osoby bez finansowej rezerwy.
- Zadowolenie z życia zależy od zgromadzonego majątku mniej więcej dwa razy silniej niż od wysokości bieżącego dochodu.
- Wysoka pensja nie rekompensuje braku oszczędności w wymiarze poczucia szczęścia.
- Majątek daje autonomię, ale zamożność ma też ciemną stronę: mniej zaufania do ludzi i mniej bliskich relacji.
- Różnica płci jest uderzająca: mężczyźni znacznie częściej niż kobiety dysponują majątkiem przekraczającym próg, od którego widać wyraźny efekt dobrostanowy.
Skąd pochodzi badanie i dlaczego ekonomiści tak długo ignorowali majątek
Analizę przygotował zespół ekonomisty Bernda Raffelhüschena z Fryburga. Na zlecenie badaczy instytut Ipsos przepytał 3700 osób w wieku od 18 do 71 lat. Badanie jest częścią dorocznego Atlasu Szczęścia, czyli szerokiego raportu Süddeutsche Klassenlotterie na temat samopoczucia Niemców, który ma zostać zaprezentowany w listopadzie.
Warto się zatrzymać przy pewnym paradoksie intelektualnym: ekonomia szczęścia jest dyscypliną stosunkowo młodą, choć myśliciele pokroju Adama Smitha czy Alexandra Rüstowa zajmowali się relacją między zamożnością a ludzkim dobrostanem już dawno. Przez lata jednak badacze koncentrowali się niemal wyłącznie na dochodzie jako zmiennej, którą najłatwiej zmierzyć i porównać. Majątek, bardziej rozproszony i trudniejszy do uchwycenia w ankiecie, pozostawał w cieniu. Tymczasem intuicja podpowiada, że ktoś z niską pensją, ale sporymi oszczędnościami, i ktoś z wysoką pensją, ale zerem na koncie, żyją w zupełnie różnych psychologicznych rzeczywistościach, nawet jeśli ich miesięczny przepływ gotówki wygląda podobnie. Badanie Raffelhüschena próbuje tę intuicję zmierzyć.
Majątek kontra dochód w liczbach
Respondenci oceniali swoje zadowolenie z życia na skali od 0 (bardzo niezadowolony) do 10 (bardzo zadowolony). Różnica między grupą posiadającą majątek a grupą bez niego okazała się wyraźna.
| Grupa | Średnie zadowolenie z życia (skala 0–10) |
|---|---|
| Osoby posiadające majątek | 7,23 |
| Osoby bez majątku | 6,34 |
Przy tym samym poziomie dochodu gospodarstwa domowe dysponujące majątkiem co najmniej 50 tysięcy euro są przeciętnie o 0,50 punktu bardziej zadowolone z życia niż te bez takiej rezerwy. Raffelhüschen stwierdza w badaniu, że zgromadzony majątek podtrzymuje zadowolenie z życia nawet wtedy, gdy bieżące zarobki są niskie, natomiast wysokie wynagrodzenie nie jest w stanie zastąpić braku zgromadzonego kapitału w bilansie dobrostanu. Siła związku między majątkiem a szczęściem okazuje się przy tym mniej więcej dwukrotnie większa niż analogiczny związek z dochodem.
Co konkretnie jest niejasne w tej metodologii
Zanim przejdziemy do wniosków, warto postawić pytania, które badanie pozostawia otwarte. Nie chodzi tu o ogólną krytykę skal od 0 do 10 jako narzędzia, lecz o kwestieecyficzne dla tego konkretnego opracowania.
Kluczowe jest to, czego badanie najwyraźniej nie rozstrzyga: co dokładnie kryje się pod pojęciem „majątek”. Jeśli próg 50 tysięcy euro obejmuje wartość nieruchomości, obraz dobrostanu może być niejednoznaczny. Osoba, której cały majątek jest zamrożony w mieszkaniu, nie skorzysta z tego samego mechanizmu ochronnego co ktoś z równoważną kwotą dostępną na koncie oszczędnościowym. To autorzy badania wskazują właśnie na poczucie bezpieczeństwa i zdolność przetrwania nagłej utraty dochodów jako źródło wyższego zadowolenia z życia. Nieruchomość kupuje coś innego: status, być może spokój długoterminowy, ale nie płynność. To rozróżnienie może istotnie zmieniać to, jak należy czytać liczby z tabeli powyżej.
Skąd bierze się ta przewaga majątku
Wyjaśnienie proponowane przez autorów jest intuicyjnie przekonujące. Majątek działa jak amortyzator: gdy praca się urywa lub dochód spada, zgromadzone zasoby pozwalają utrzymać dotychczasowy standard życia bez konieczności natychmiastowego szukania pomocy u innych. Autorzy wskazują wprost, że majątek może zwiększać niezależność ekonomiczną, gdyż własny standard życia staje się mniej uzależniony od bieżącego dochodu z pracy lub finansowego wsparcia ze strony innych osób. Autonomia, czyli poczucie, że można samodzielnie decydować o własnym życiu, jest jednym z najlepiej udokumentowanych predyktorów dobrostanu psychicznego niezależnie od kultury czy kraju.
Badanie ujawniło też wyraźną nierówność płci w dostępie do tej formy bezpieczeństwa. Majątek gospodarstwa domowego przekraczający próg 50 tysięcy euro zadeklarowało 48 procent mężczyzn, ale zaledwie 34 procent kobiet. Ta różnica nie jest neutralna: skoro majątek przekłada się na dobrostan silniej niż dochód, a kobiety rzadziej go posiadają, oznacza to, że luka płacowa ma jeszcze jeden, mniej omawiany wymiar. Nawet jeśli zarobki się zbliżają, nierówność majątkowa może utrzymywać różnicę w poczuciu szczęścia.
Ciemna strona zamożności: ile kosztują nas relacje
Wyniki nie są jednobarwne i autorzy to przyznają. Starsze badania wykazały, że osoby majętne przeciętnie mniej ufają innym ludziom i mają mniej bliskich przyjaźni. To nie jest drobny detal na marginesie: jakość relacji społecznych i poziom zaufania należą do najsilniej i najtrwalej udokumentowanych wyznaczników długoterminowego szczęścia, w wielu badaniach ważniejszych niż finanse.
Mechanizm jest dość dobrze opisany w literaturze psychologicznej: zamożność zwiększa poczucie samowystarczalności, przez co zmniejsza potrzebę budowania sieci wzajemności i proszenia o pomoc. Pojawia się też podejrzliwość co do motywów innych ludzi. Ktoś, kto zyskuje 0,50 punktu zadowolenia dzięki poduszce finansowej, może równocześnie tracić na jakości bliskich relacji, a te straty w dłuższej perspektywie mogą okazać się poważniejsze niż jednorazowy zysk z bezpieczeństwa finansowego. Badanie nie dostarcza liczb, które pozwoliłyby te dwa efekty bezpośrednio zestawić, co jest istotnym ograniczeniem przy wyciąganiu ostatecznych wniosków praktycznych.
Co z tego wynika dla kogoś w Polsce
Próg 50 tysięcy euro pojawia się w badaniu jako punkt, od którego efekt dobrostanowy staje się wyraźnie mierzalny. W realiach niemieckich to poziom, który część klasy średniej jest w stanie osiągnąć. Co to oznacza w Polsce?
Według danych GUS mediana oszczędności polskich gospodarstw domowych jest znacznie niższa niż w Niemczech, a struktura majątkowa jest silnie zdominowana przez nieruchomości, nie przez płynne rezerwy. Logika stojąca za wynikami badania nie zmienia się w zależności od waluty: chodzi o zbudowanie bufora wystarczającego, by nie być zakładnikiem kolejnego przelewu wynagrodzenia.
Praktyczna implikacja jest bardziej radykalna niż brzmi: jeśli mechanizm opisany w badaniu działa, wzrost dochodu przy braku oszczędności może przynosić mniejszy długoterminowy zysk dobrostanowy niż konsekwentne budowanie rezerwy finansowej. Nie oznacza to, że podwyżki są bez wartości. Oznacza to, że bez równoległego budowania rezerwy nawet dobra pensja może zostawiać człowieka w psychologicznej pułapce braku bezpieczeństwa. Konto oszczędnościowe lub lokata jako pierwszy krok ma tu przewagę nad bardziej złożonymi instrumentami: zapewnia płynność, czyli ten sam rodzaj ochrony, który autorzy badania identyfikują jako źródło wyższego zadowolenia z życia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy próg 50 tysięcy euro jest universalny?
Nie. To wartość ustalona w kontekście niemieckiego badania i tamtejszych realiów ekonomicznych. Badanie nie dostarcza danych pozwalających przeliczyć ten próg na inne gospodarki. Istotna jest logika, nie konkretna liczba: chodzi o posiadanie rezerwy wystarczającej do przetrwania nagłej przerwy w dochodach bez destabilizacji codziennego życia.
Czy badanie rozróżnia między nieruchomościami a płynnymi oszczędnościami?
Z dostępnych informacji o badaniu nie wynika, by takie rozróżnienie zostało przeprowadzone, a jest to istotne ograniczenie. Majątek zamrożony w nieruchomości zapewnia inny rodzaj bezpieczeństwa niż gotówka dostępna od ręki, a właśnie mechanizm ochrony przed nagłą utratą dochodu autorzy wskazują jako wyjaśnienie wyższego zadowolenia z życia wśród zamożnych respondentów.
Czy wyniki są specyficzne dla Niemiec?
Badanie objęło wyłącznie Niemców i zostało zrealizowane w ramach corocznego raportu o samopoczuciu Niemców. Autorzy nie formułują wniosków dla innych krajów. Ogólna zależność między poczuciem bezpieczeństwa finansowego a dobrostanem jest potwierdzana w szerszej literaturze naukowej, jednak konkretne liczby i progi należy traktować jako specyficzne dla kontekstu, w którym badanie powstało.
Fot. Max Vakhtbovych / Pexels
Komentarze (0)