Naukowcy poprosili 50 osób z doświadczeniami bliskimi śmierci, by swoje wizje narysowały zamiast tylko o nich opowiadać. W rysunkach pojawił się ten sam schemat: światło, tunel, poczucie otwartej przestrzeni. Co to oznacza i czego to badanie wciąż nie wyjaśnia?
Jasne światło, ciemny tunel, a potem nagłe poczucie bezkresnej przestrzeni, te obrazy wracają w relacjach osób, które były bliskie śmierci. Tym razem naukowcy postanowili nie poprzestać na słuchaniu: poprosili badanych, by swoje wizje narysowali. Wynik zaskoczył samych badaczy.
Najważniejsze:
- 50 osób z doświadczeniem bliskim śmierci narysowało to, co zobaczyły, nie tylko o tym opowiedziało
- W rysunkach i opisach pojawił się powtarzający się schemat: światło, tunel, poczucie otwartej przestrzeni
- Naukowcy ocenili ten wzorzec jako zaskakujący, mimo że każdy uczestnik przeżył swoje doświadczenie w innych okolicznościach
- Źródłem informacji jest portal BILD; szczegóły instytucji prowadzącej badanie ani status publikacji naukowej nie zostały podane
- Oryginalne grafiki uczestników dostępne są wyłącznie w płatnej części serwisu BILD
Rysunek zamiast wywiadu: dlaczego to inna jakość danych
Dotychczasowe badania nad doświadczeniami bliskimi śmierci opierały się niemal wyłącznie na wywiadach i kwestionariuszach. Słowa mają jednak ograniczenia: osoba, która przeżyła coś ekstremalnego, opisuje swoje wspomnienia przez filtr języka, pamięci i oczekiwań rozmówcy. Naukowcy z bliżej nieokreślonego w materiale źródłowym uniwersytetu wybrali inne podejście, poprosili 50 uczestników, by swoje wizje przełożyli na obraz graficzny.
To metodologicznie istotna różnica. Rysunek pozwala uchwycić proporcje, układ przestrzenny i kolejność elementów w sposób, który narracja słowna często rozmywa. Jeśli tunel był wąski czy szeroki, jeśli światło pojawiało się na początku czy na końcu, tego rodzaju szczegóły trudno wiarygodnie zakodować w zdaniu, łatwiej zaś w szkicu. Jednocześnie warto zachować ostrożność: rysunek też jest rekonstrukcją pamięci, nie zapisem czasu rzeczywistego.
Co wyłoniło się z rysunków
Analiza zebranych prac ujawniła schemat, który naukowcy określili jako zaskakujący. W rysunkach i relacjach uczestników konsekwentnie pojawiały się te same trzy elementy: jasne światło, ciemny tunel oraz nagłe poczucie ogromnej, otwartej przestrzeni. Osoby badane nie znały nawzajem swoich historii i przeżyły swoje doświadczenia w całkowicie różnych okolicznościach. Mimo to ich wizualne reprezentacje wykazywały zbliżoną strukturę.
Portal BILD zapowiada, że oryginalne grafiki uczestników dostępne są w ramach treści płatnych, co oznacza, że publicznie nie wiadomo, jak dokładnie wyglądały te rysunki: czy tunel był przedstawiany jako symetryczny czy asymetryczny, jakie kolory dominowały, jak badani oddawali owo poczucie przestrzeni. To istotna luka w tym, co można zweryfikować bez dostępu do pełnego materiału.
Czego to badanie nie rozstrzyga i dlaczego to uczciwa odpowiedź
Odkrycie powtarzającego się wzorca nie wyjaśnia, co te wizje powoduje. Możliwe mechanizmy omawiane w szerszej literaturze naukowej obejmują między innymi niedotlenienie siatkówki oka (które mogłoby tłumaczyć efekt tunelu jako zanikanie pola widzenia od obrzeży), nadmierną aktywność niektórych obszarów mózgu w stanach krytycznych, a także zjawisko rekonstrukcji pamięci pod wpływem kulturowych wyobrażeń o śmierci. Żadnego z tych wyjaśnień opisywane badanie nie potwierdza ani nie wyklucza i to jest uczciwy wynik na tym etapie.
Nie wiadomo też, czy jest to pierwsze badanie wykorzystujące rysunki jako metodę dokumentacji takich doświadczeń, czy kolejne w serii, portal BILD nie podaje kontekstu wcześniejszych prac ani czy wyniki zostały opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym. To ogranicza możliwość oceny, na ile odkryty wzorzec jest rzeczywiście nowy, a na ile potwierdza to, co inne zespoły już wcześniej opisywały słownie.
Co to oznacza dla zrozumienia śmierci klinicznej
Nawet przy wszystkich zastrzeżeniach metodologicznych badanie dostarcza czegoś cennego: porównywalnego, wizualnego materiału z relacji wielu niezależnych osób. Jeśli wzorzec tunel–światło–przestrzeń rzeczywiście pojawia się niezależnie od okoliczności, języka czy kultury badanych, to staje się on czymś, co można badać dalej, nie tylko jako subiektywne przeżycie, ale jako powtarzalny fenomen wymagający wyjaśnienia. To nie jest dowód na istnienie życia po śmierci, ale też nie jest przypadkowy szum i właśnie ta niejednoznaczność sprawia, że temat pozostaje naukowo otwarty.
Najczęściej zadawane pytania
Czy „tunel w świetle” to rzeczywista percepcja wzrokowa, czy rekonstrukcja pamięci?
To jedno z kluczowych pytań, na które opisywane badanie nie daje odpowiedzi. Możliwe, że jest to efekt niedotlenienia mózgu lub siatkówki w momencie kryzysu, możliwe też, że mózg rekonstruuje wspomnienie już po fakcie, wypełniając luki kulturowo zakorzenionymi wyobrażeniami. Badanie pokazuje, że wzorzec istnieje, nie wyjaśnia jeszcze, skąd pochodzi.
Czy próba 50 osób wystarczy, by mówić o wzorcu naukowym?
50 uczestników pozwala dostrzec tendencję i sformułować hipotezę do dalszych badań. To za mało, by wyciągać twarde statystyczne wnioski lub twierdzić, że wzorzec dotyczy wszystkich osób z doświadczeniami bliskimi śmierci. Wartość tego badania leży raczej w nowej metodzie, rysunku zamiast wywiadu, niż w wielkości próby.
Jaki mechanizm mózgu mógłby wyjaśniać te wizje?
Opisywane badanie tego nie rozstrzyga. W szerszej debacie naukowej pojawiają się hipotezy dotyczące niedotlenienia kory wzrokowej, gwałtownych zmian w aktywności układu nerwowego oraz wpływu endogennych substancji psychoaktywnych uwalnianych w stanach krytycznych. Żadna z tych hipotez nie jest dotychczas powszechnie przyjęta.
Czy to badanie zmienia naszą wiedzę o śmierci klinicznej?
Raczej ją uzupełnia niż rewolucjonizuje. Powtarzalność wzorca potwierdza, że doświadczenia bliskie śmierci nie są wyłącznie losowymi halucynacjami, mają strukturę. To ważny krok, ale odpowiedź na pytanie, co ta struktura oznacza, wymaga kolejnych badań, najlepiej na większych próbach i z pełną dokumentacją metodologiczną.
Gdzie można zobaczyć oryginalne rysunki uczestników badania?
Portal BILD udostępnia grafiki przygotowane przez uczestników wyłącznie w ramach płatnego dostępu BILDplus. Publicznie dostępna jest jedynie informacja o odkrytym wzorcu, bez szczegółów wizualnych.
Fot. Geoffrey Zhao / Pexels
Komentarze (0)