Historia Patek Philippe zaczyna się od polskiego powstańca, który w Genewie zaczął od ozdabiania cudzych zegarków. Dziś marka wyznacza górną granicę rynku zegarmistrzostwa – ale czy jej legenda jest zasłużona, czy starannie podtrzymywana? Fakty, kontekst i pytania, których zwykle nie zadaje się przy okazji rekordów aukcyjnych.
Polski powstaniec, francuski inżynier i szwajcarska precyzja: to trójkąt, z którego w 1839 roku wyrosła marka uważana dziś za szczyt zegarmistrzostwa. Historia Patek Philippe to jednak nie tylko katalog rekordów aukcyjnych, to też pytania, które rzadko się zadaje. Czy cena wynika z jakości, czy z legendy? I czy legenda nie zaczęła żyć własnym życiem?
Najważniejsze:
- Patek Philippe założył w 1839 roku w Genewie polski emigrant Antoni Patek, uczestnik powstania listopadowego, odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari
- Firma od 1932 roku należy do rodziny Sternów i pozostaje ostatnim niezależnym, rodzinnym producentem zegarków w Genewie
- Marka nie korzysta z gotowych mechanizmów innych producentów, wszystkie kalibre projektuje i wytwarza samodzielnie
- Twierdzenie, że „dziewięć z dziesięciu najdroższych zegarków świata to Patek Philippe”, pochodzi z angielskiej Wikipedii bez podania daty ani metodologii rankingu, warto traktować je z ostrożnością
- Zegarek kieszonkowy Henry’ego Gravesa z 1933 roku dwukrotnie zmieniał właściciela na aukcjach, za każdym razem za znacząco wyższą kwotę
Polski powstaniec w Genewie: jak się zaczęła ta historia
Antoni Patek brał udział w powstaniu listopadowym, dwukrotnie został ranny, awansował do stopnia podporucznika i otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari. Po klęsce powstania musiał wyjechać z kraju. Trafił do Genewy, gdzie początkowo kupował gotowe mechanizmy zegarków i sam, używając talentu malarskiego, ozdabiał ich koperty. Sprzedawał je z zyskiem polskim emigrantom i patriotom w kraju, a koperty zdobiły miniatury o treści patriotycznej i religijnej. To charakterystyczny szczegół: nim Patek stał się legendą zegarmistrzostwa, był kimś w rodzaju rzemieślniczego handlarza z artystyczną duszą.
1 maja 1839 roku Patek wraz z zegarmistrzem Franciszkiem Czapkiem założył przedsiębiorstwo Patek, Czapek & Cie. Tu źródła się rozjeżdżają: polska Wikipedia podaje, że Czapek sam zdecydował się odejść i kontynuować działalność samodzielnie, bez podania przyczyny. Czy to był spokojny rozdział, czy konflikt biznesowy? Tego artykuł encyklopedyczny nie wyjaśnia, a szkoda, bo losy Czapka, który faktycznie założył potem własną firmę, to osobna, słabo znana historia. Rozstanie nastąpiło w 1845 roku, a firma zmieniła wówczas nazwę na Patek & Cie.
Mechanizm, który zmienił branżę: rola Adriena Philippe’a
W 1844 roku Patek poznał w Paryżu francuskiego inżyniera Adriena Philippe’a, twórcę mechanizmu naciągowego z koronką. Dzięki temu wynalazkowi zegarek można było nakręcać bez osobnego kluczyka, rozwiązanie, które dziś wydaje się oczywiste, ale w połowie XIX wieku stanowiło realny przełom użytkowy. Philippe formalnie związał się ze spółką w 1851 roku, a firma przyjęła wtedy nazwę Patek Philippe & Cie, którą w różnych wariantach nosi do dziś.
Czytaj także: Patek Philippe: polska historia marki, która stała się synonimem absolutnego luksusu
Partnerstwo między Patkiem a Philippe’em nie było przypadkowe: jeden wnosił sieć kontaktów i zmysł handlowy, drugi, konkretną innowację techniczną. To model, który powtarza się w historii wielu wielkich marek: technologia plus dystrybucja.
Klienci z koron i pałaców: jak buduje się reputację
Rok 1851 to także wystawa światowa w Londynie, na której przedsiębiorstwo zdobyło złoty medal. Królowa Wiktoria kupiła wtedy zegarek i nosiła go jako broszkę przy sukni. Zegarek marki nabył również książę Albert, a królowa duńska Luiza zamówiła egzemplarz jako prezent ślubny dla męża Christiana IX z okazji jubileuszu. Wśród klientów znaleźli się papież Pius IX, egipski książę Hussein Kamal oraz król Włoch Wiktor Emanuel III. To właśnie ta lista nazwisk dała marce przydomek „króla wśród zegarków i zegarka wśród królów”.
Mechanizm jest prosty i ponadczasowy: jeden głośny klient przyciąga następnych. Pytanie, które rzadko się zadaje, brzmi: czy zegarki kupowały osoby, które faktycznie je nosiły, czy raczej kolekcjonerzy i darczyńcy szukający prestiżowego prezentu? Zamówienie królowej Luizy, na prezent dla męża, sugeruje, że marka służyła dyplomacji i ceremonii równie często, co codziennemu użytkowi.
Dlaczego jeden zegarek kosztuje tyle, ile kosztuje: fakty bez hiperboli
Zegarki Patek Philippe regularnie osiągają na aukcjach kwoty, które trudno zestawić z czymkolwiek codziennym, jednak porównania do konkretnych nieruchomości są ryzykowne, bo zarówno rynek zegarków, jak i rynek mieszkań różnią się radykalnie w zależności od miejsca i czasu. Lepiej skupić się na tym, co rzeczywiście różni tę markę od rynku masowego.
Czytaj także: Patek Philippe: jak polska emigracja zbudowała szwajcarską legendę zegarmistrzostwa
Po pierwsze: własne mechanizmy. Patek Philippe jest jedną z niewielu dużych manufaktur, które nie stosują gotowych kalibrów innych producentów, wszystko projektuje i wytwarza samodzielnie. To nie jest powszechna praktyka w branży: wiele renomowanych marek korzysta z mechanizmów dostarczanych przez zewnętrznych producentów, choć obudowuje je własnym wzornictwem i znakiem towarowym.
Po drugie: ręczna robota na poziomie rzemiosła artystycznego. Marka wykonywała limitowane serie z tarczami malowanymi ręcznie w technice emalii, kolekcje z motywem ptaków czy kwiatów produkowane w zaledwie stu egzemplarzach. Im więcej komplikacji mechanicznych (dodatkowych funkcji zegarka poza wskazywaniem godziny, jak kalendarz, chronograf czy repetycja) i im rzadszy egzemplarz, tym wyższa cena na rynku wtórnym.
Czytaj także: Patek Philippe: jak polski emigrant stworzył markę, której zegarki kosztują jak mieszkanie
Po trzecie: zasady sformułowane jeszcze przez założyciela. Antoni Patek postawił dwa priorytety: najwyższa możliwa jakość oraz stałe wprowadzanie nowych rozwiązań dających przewagę techniczną. Te zasady brzmią dziś jak slogan, ale historia firmy dostarcza konkretnych przykładów ich realizacji, od mechanizmu Philippe’a po rekordy złożoności z XX i XXI wieku.
Rekordy, które napędzają legendę, i kilka pytań do nich
W 1933 roku Patek Philippe skonstruował dla amerykańskiego bankiera Henry’ego Gravesa zegarek kieszonkowy z 24 funkcjami, uznawany wówczas za najbardziej skomplikowany na świecie. Ten sam egzemplarz później dwukrotnie trafiał na aukcje, za każdym razem za znacząco wyższą kwotę. Poniższa tabela pokazuje, jak zmieniała się jego cena, i jak wyglądałaby ta zmiana z uwzględnieniem inflacji.
| Model | Rok sprzedaży | Cena nominalna | Uwaga o inflacji |
|---|---|---|---|
| Henry Graves Supercomplication | 1999 | 11 mln USD | Według kalkulatorów inflacji USD, 11 mln USD z 1999 roku to dziś równowartość ponad 20 mln USD, co oznacza, że realny wzrost wartości między 1999 a 2014 rokiem był znacznie mniejszy, niż sugeruje nominalne podwojenie kwoty |
| Henry Graves Supercomplication | 2014 | 24 mln USD | Nominalnie ponad dwukrotnie więcej niż w 1999, ale w cenach stałych wzrost jest skromniejszy |
To ważny kontekst: zegarki aukcyjne bywają przedstawiane jako niezawodna inwestycja, ale ich wycena zależy od koniunktury na rynku kolekcjonerskim, tożsamości sprzedającego i kupującego oraz ogólnej sytuacji gospodarczej. Czy ktoś faktycznie nosi zegarek za kilkanaście milionów dolarów? Raczej nie, to kategoria przedmiotów, które trafiają do sejfów i kolekcji prywatnych lub instytucjonalnych, nie na nadgarstek.
Z okazji 150-lecia firmy powstał kalibr 89 z 33 komplikacjami i 1728 elementami, a na początku XXI wieku dołączył do niego Star Caliber 2000 z 21 komplikacjami i sześcioma indywidualnymi patentami.
Angielska Wikipedia twierdzi, że dziewięć z dziesięciu najdroższych zegarków kiedykolwiek sprzedanych na aukcjach to Patek Philippe. Twierdzenie jest efektowne, ale brakuje do niego daty weryfikacji i metodologii. Rynek zegarków aukcyjnych zmienia się: pojawiają się nowe rekordy, inne marki, jak Vacheron Constantin czy Breguet, mają własnych kolekcjonerów gotowych płacić astronomiczne kwoty. Claim warto traktować jako wskaźnik dominacji marki w segmencie, nie jako fakt wymagający zapamiętania bez zastrzeżeń.
Rodzina Sternów przy sterze od ponad dziewięćdziesięciu lat
W 1932 roku, w środku wielkiego kryzysu gospodarczego, przedsiębiorstwo kupili bracia Karol i Jean Stern, wcześniej dostawcy tarcz zegarkowych dla samego Patek Philippe. To ciekawy kontekst: kryzys, który zniszczył wiele firm, stał się okazją przejęcia dla kogoś z gotówką i znajomością branży. Od tego momentu firma nosi nazwę Patek Philippe SA. W 2009 roku prezesem został Thierry Stern, reprezentujący czwarte pokolenie rodziny, a jego ojciec Philippe Stern objął funkcję prezesa honorowego.
Muzeum, które opowiada tę historię
Otwarte w listopadzie 2001 roku Muzeum Patek Philippe w Genewie mieści się w czterokondygnacyjnym budynku z 1920 roku i prezentuje ponad dwa tysiące eksponatów: zegarków, automatów i miniaturowych portretów emaliowanych. W gablocie leży dokument naturalizacyjny potwierdzający, że Polak Antoni Patek herbu Prawdzic został obywatelem Szwajcarii. Ze ściany spogląda jego portret, podpisany jako urodzony w Polsce. To jeden z niewielu momentów, w których szwajcarska legenda oficjalnie przyznaje się do swojego polskiego początku.
Najczęściej zadawane pytania
Kto założył markę Patek Philippe?
Firmę w 1839 roku w Genewie założyli polski emigrant Antoni Patek, uczestnik powstania listopadowego odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari, oraz zegarmistrz Franciszek Czapek. Później do spółki dołączył francuski inżynier Adrien Philippe, twórca mechanizmu naciągowego z koronką, i to jego nazwisko przetrwało w nazwie firmy do dziś.
Do kogo należy dziś Patek Philippe?
Od 1932 roku marka należy do rodziny Sternów. Od 2009 roku prezesem jest Thierry Stern, reprezentujący czwarte pokolenie rodziny. Firma pozostaje ostatnim niezależnym, rodzinnym producentem zegarków w Genewie, co w epoce konsolidacji branży luksusowej przez wielkie grupy holdingowe jest samo w sobie osobliwością.
Dlaczego zegarki Patek Philippe są tak drogie?
Marka produkuje własne mechanizmy bez korzystania z gotowych kalibrów innych firm, wykonuje ograniczone serie z ręcznie malowanymi tarczami w technice emalii i konstruuje zegarki z dużą liczbą komplikacji mechanicznych. Do tego dochodzi wieloletnia reputacja budowana przez listę klientów królewskich i papieskich, a legenda ma własną, niemierzalną wartość rynkową.
Czy zegarki Patek Philippe to dobra inwestycja?
Spektakularne wyniki aukcji, jak w przypadku zegarka Henry’ego Gravesa sprzedanego dwukrotnie za coraz wyższą kwotę, kuszą taką tezą. Trzeba jednak pamiętać, że inflacja zjada część nominalnego wzrostu, rynek kolekcjonerski bywa nieprzewidywalny, a rekordy cenowe dotyczą wyjątkowych, historycznych egzemplarzy, nie przeciętnego zegarka z katalogu. Zegarki aukcyjne to raczej kategoria kolekcjonerska niż narzędzie do pomnażania kapitału dostępne dla każdego.
Czy Patek Philippe może zbankrutować?
Firma przetrwała wielki kryzys z 1929 roku, właśnie wtedy, w 1932 roku, zmieniła właściciela, przechodząc w ręce rodziny Sternów. Niezależność od wielkich grup holdingowych oznacza brak zewnętrznego bufora finansowego, ale też brak ryzyka decyzji korporacyjnych narzucanych z zewnątrz. Historia firmy sugeruje dużą odporność na wstrząsy, choć żadna firma nie jest odporna na nie bezwarunkowo.
Fot. McKARSHEI BOLAMZI / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Komentarze (0)