Goldman Sachs powstał w 1869 roku w jednopokojowej piwnicy w Nowym Jorku. Dziś zarządza aktywami wartymi 3,14 bln dolarów – ponad czterokrotność PKB Polski – i jest uznawany za instytucję systemową, której upadek zagroziłby stabilności globalnych finansów. Historia banku to lekcja reinwencji: każdy kryzys, od krachu 1929 przez upadłość Penn Central po spekulacje na walutach CEE, Goldman Sachs zamieniał w pretekst do zmiany modelu biznesowego.
Zaczęło się skromnie, w Nowym Jorku w 1869 roku. Dziś Goldman Sachs zarządza aktywami wartymi ponad 3 biliony dolarów i doradza rządom oraz najbogatszym rodzinom świata. Między tymi dwoma obrazami mieści się ponad półtora wieku historii pełnej kryzysów, spektakularnych transakcji i niejednej afery.
Najważniejsze:
- Goldman Sachs powstał w 1869 roku w Nowym Jorku, założony przez Marcusa Goldmana, imigranta z Niemiec żydowskiego wyznania.
- Bank przetrwał krach z 1929 roku, upadłość Penn Central w 1970 roku i wiele innych kryzysów, za każdym razem zmieniając strategię i model działania.
- Wartość aktywów zarządzanych przez Goldman Sachs wynosiła na 2024 rok 3,14 bln USD, przekraczającymi wielokrotność rocznego PKB Polski.
- W 2017 roku bank wystosował do klientów notę na temat opłacalności górnictwa kosmicznego, szacując koszt jednej sondy wydobywczej na mniej więcej jedną trzecią kwoty zainwestowanej w Ubera.
Od piwnicy przy zsypie na węgiel do Wall Street
Historia banku zaczyna się skromnie. W 1869 roku Marcus Goldman, przybyły z Niemiec imigrant żydowskiego wyznania, otworzył firmę w Nowym Jorku. Trzynaście lat później do interesu dołączył jego zięć Samuel Sachs, a firma zaczęła działać pod nazwą Goldman Sachs. To połączenie rodzinnych kapitałów i sieci kontaktów okazało się receptą na szybki wzrost: bank jako jeden z pierwszych w Stanach Zjednoczonych zaczął systematycznie wykorzystywać papiery komercyjne do finansowania przedsiębiorstw, co w tamtych czasach było prawdziwą innowacją. W 1896 roku akcje banku trafiły na Nowojorską Giełdę Papierów Wartościowych, a na początku XX wieku Goldman Sachs stał się liczącym się graczem przy przeprowadzaniu ofert publicznych.
Pionierskie stawianie na papiery komercyjne nie było przypadkowe: dawało firmie dostęp do strumienia krótkoterminowego finansowania dla przedsiębiorstw, które nie chciały lub nie mogły zaciągać tradycyjnych kredytów bankowych. To właśnie ten model zbudował pierwszą trwałą przewagę konkurencyjną banku.
Kryzysy, które omal nie zatopiły banku, i co z nich wynikło
Rok 1929 był dla Goldman Sachs bolesną lekcją. Wizerunek firmy poważnie nadwyrężył się po krachu na Wall Street. W odpowiedzi nowy szef firmy Sidney Weinberg zdecydował się na przestawienie całej działalności banku na transakcje inwestycyjne, rezygnując z ryzykownego tradingu spekulacyjnego. To nie był jedynie zabieg wizerunkowy, była to fundamentalna zmiana modelu biznesowego. Pod jego kierownictwem Goldman Sachs uruchomił systematyczne analizy strategii inwestowania i powołał dział zajmujący się obligacjami komunalnymi. Bank stał się też jednym z pierwszych stosujących strategię risk arbitrage, czyli zarabiania na różnicach cen przy ogłoszonych lub spodziewanych fuzjach. Przestawienie się z ryzykownego tradingu na doradztwo i analizę okazało się przepustką do przetrwania i późniejszego wzrostu.
Kolejny wstrząs przyszedł w 1970 roku, gdy zbankrutowała spółka kolejowa Penn Central. Było to ówcześnie bezprecedensowe bankructwo pod względem skali, a Goldman Sachs przeprowadził emisję większości akcji tej firmy. Dla inwestorów, którzy je kupili, oznaczało to realne straty. Skutek dla całego rynku był trwały: ta afera uświadomiła jego uczestnikom, że papiery komercyjne nie są bezpieczne bez niezależnej oceny wiarygodności emitenta. To właśnie po tym kryzysie agencje ratingowe zaczęły systematycznie oceniać emitentów papierów komercyjnych, standard obowiązujący do dziś. Goldman Sachs zapłacił za tę lekcję własną reputacją, ale rynek finansowy zyskał mechanizm ochronny przed podobnymi wpadkami. Ten epizod pokazuje, jak pojedyncze instytucje finansowe kształtują regulacje, czasem przez porażkę, a nie przez sukces.
W latach 70. bank uruchomił swoje pierwsze zagraniczne przedstawicielstwo w Londynie i rozwinął usługi zarządzania majątkiem oraz papierów dłużnych. W 1974 roku zastosował strategię białego rycerza, czyli poszukiwania przyjaznego nabywcy chroniącego spółkę przed wrogim przejęciem, broniąc Electric Storage Battery przed atakiem ze strony Nickel oraz rywalizującego z Goldmanem banku Morgan Stanley. Ta obrona ugruntowała pozycję banku jako zaufanego doradcy przy fuzjach i przejęciach, co stało się jednym z filarów jego późniejszej pozycji rynkowej.
Strategiczne przejęcia: dlaczego Goldman kupował akurat te firmy
Lata 80. i 90. to okres dynamicznego rozrostu, ale poszczególne przejęcia nie były przypadkowe, każde wypełniało konkretną lukę w modelu biznesowym banku. Goldman kupił firmę J. Aron & Company, zajmującą się obrotem surowcami, przede wszystkim kawą i złotem. Wejście w surowce dawało bankowi dostęp do zupełnie innej klasy aktywów i klientów niż tradycyjna bankowość inwestycyjna, a przy okazji w firmie tej pracował późniejszy wieloletni szef Goldman Sachs, Lloyd Blankfein. W 1986 roku powstał Goldman Sachs Asset Management, dziś skupiony głównie na funduszach hedgingowych, a bank przeprowadził pierwszą ofertę publiczną Microsoftu oraz dołączył do giełd w Londynie i Tokio, umacniając globalną obecność.
Po rozpadzie Związku Radzieckiego Goldman Sachs zaangażował się w procesy prywatyzacyjne w byłym bloku wschodnim, a w 1994 roku otworzył placówkę w Pekinie. W 1999 roku bank przejął Hull Trading Company, a rok później Spear, Leeds & Kellogg za kwotę ponad sześciokrotnie wyższą. Oba przejęcia dotyczyły firm wyspecjalizowanych w elektronicznym i parkietowym animowaniu rynku, Goldman rozbudowywał w ten sposób zdolność do handlu na własny rachunek i obsługi klientów instytucjonalnych na największych giełdach świata. Każda z tych akwizycji to kolejny element układanki: od doradztwa przez surowce i zarządzanie aktywami po infrastrukturę handlu giełdowego.
Własny debiut giełdowy i zmiany na szczycie
Sam Goldman Sachs zadebiutował na giełdzie dopiero w 1999 roku, i to ostrożnie: w ofercie publicznej znalazło się jedynie około 12 proc. akcji spółki. Takie podejście pozwoliło dotychczasowym partnerom zachować kontrolę nad firmą, a jednocześnie pozyskać kapitał na dalszą ekspansję. Dyrektorem generalnym i przewodniczącym rady nadzorczej został wówczas Henry Paulson, który w 2006 roku opuścił bank, by objąć stanowisko sekretarza skarbu Stanów Zjednoczonych. Jego miejsce zajął Lloyd Blankfein, ten sam, który karierę zaczynał w przejętej przez Goldman firmie surowcowej J. Aron & Company.
Czytaj także: Bank Pekao S.A. będzie wspierał koreańskie inwestycje w Polsce
W lutym 2009 roku bank poinformował, że kończy ze spekulacją obliczoną na spadek wartości złotego, przyznając zarazem, że na osłabianiu walut z regionu Europy Środkowo-Wschodniej zarobił znacznie więcej, niż pierwotnie zakładał. To rzadki przykład publicznego przyznania się instytucji finansowej do skali własnych zysków z operacji budzących kontrowersje w krajach regionu.
Górnictwo kosmiczne: spekulacja czy sygnał strategiczny?
W 2017 roku analitycy Goldman Sachs przekazali klientom notę, w której dowodzili, że wydobycie platyny z planetoid może być opłacalne nawet przy ówczesnych technologiach. Koszt jednej sondy wydobywczej oszacowano na wartość odpowiadającą mniej więcej jednej trzeciej sumy zainwestowanej wcześniej w Ubera. To zestawienie nie jest przypadkowe: pozwala czytelnikowi zakotwiczyć abstrakcyjną kwotę w realiach, które rozumie każdy inwestor technologiczny.
Warto jednak zachować ostrożność wobec tego rodzaju not. Banki inwestycyjne mają interes w kreowaniu narracji wokół nowych sektorów, pozycjonują się jako doradcy finansowi już na wczesnym etapie ich rozwoju, zanim pojawią się realni klienci z realnymi zleceniami. Nota o górnictwie kosmicznym to jednocześnie sygnał rynkowy i narzędzie budowania marki: Goldman Sachs daje do zrozumienia, że śledzi ten sektor i chce być przy stole, gdy zaczną się poważne rozmowy o finansowaniu misji wydobywczych.
Goldman Sachs nad Wisłą: od doradztwa do centrum operacyjnego
Warszawskie biuro Goldman Sachs uruchomiono w 2010 roku przy Placu Trzech Krzyży; początkowo skupiało się wyłącznie na działalności doradczej w obszarze bankowości inwestycyjnej. Prawdziwa zmiana nastąpiła w 2014 roku, gdy działalność rozszerzono o działy technologii i operacji. To przesunięcie warto rozumieć właściwie: Warszawa przestała być placówką sprzedażową, a stała się zapleczem operacyjnym i technologicznym na skalę europejską.
Efekt: liczba pracowników w Polsce znacząco wzrosła, a siedziba banku przeniosła się do wieżowca Warsaw Spire. Polska lokalizacja wpisuje się w szerszy trend przenoszenia przez globalne banki inwestycyjne funkcji back-office i mid-office do krajów o wykwalifikowanej kadrze i niższych kosztach niż Londyn czy Frankfurt. W tym sensie Warszawa wygrała nie prestiżem, lecz efektywnością kosztową i jakością zasobów ludzkich. Warszawska placówka od początku przyciągała osoby z doświadczeniem na najwyższym poziomie, w tym byłych wysokich urzędników państwowychewicz, co pokazuje, że warszawska placówka od początku przyciągała osoby z doświadczeniem na najwyższym poziomie.
Kim jest Goldman Sachs dzisiaj, i jakie ryzyka niesie ten model
Goldman Sachs zajmuje wysoką pozycję na liście Fortune 500 największych amerykańskich korporacji, a Rada Stabilności Finansowej uznaje bank za instytucję o znaczeniu systemowym, czyli taką, której ewentualny upadek mógłby zagrozić stabilności całego globalnego systemu finansowego. To swoista pułapka sukcesu: im większy i bardziej rozbudowany bank, tym bardziej państwa i regulatorzy muszą go pilnować, a on sam staje się zbyt duży, by upaść, i zbyt złożony, by w pełni go kontrolować.
Dziś Goldman Sachs to znacznie więcej niż klasyczny bank inwestycyjny. Oferuje doradztwo przy fuzjach i przejęciach, gwarantuje emisje papierów wartościowych, prowadzi usługi prime brokerage dla funduszy hedgingowych, zarządza majątkiem zamożnych klientów i działa jako animator rynku dla wielu instrumentów finansowych. Posiada własny bank działający bezpośrednio jako dealer Banku Federalnego Stanów Zjednoczonych oraz prowadzi fundusze private equity i hedgingowe.
Szczególnie wart uwagi jest wątek handlu na własny rachunek, określanego jako proprietary trading. Oznacza to, że Goldman Sachs zajmuje własne pozycje spekulacyjne na rynku, jednocześnie doradzając klientom, jak powinni inwestować. Rodzi to naturalne pytanie o konflikty interesów: czy bank rekomenduje klientowi to, co naprawdę uważa za słuszne, czy to, co jest korzystne dla jego własnej pozycji rynkowej? To strukturalne napięcie towarzyszy Goldmanowi od dekad i pozostaje jednym z głównych tematów debaty regulacyjnej wokół wielkich banków inwestycyjnych.
Droga od skromnych początków do instytucji systemowej trwała ponad 150 lat i prowadziła przez kolejne kryzysy, przejęcia i zmiany modelu biznesowego. Każdy kryzys Goldman Sachs wykorzystywał jako pretekst do reinwencji, to być może największa lekcja płynąca z tej historii.
| Rok | Wydarzenie | Znaczenie strategiczne |
|---|---|---|
| 1869 | Założenie firmy przez Marcusa Goldmana w Nowym Jorku | Pionierskie wykorzystanie papierów komercyjnych |
| 1896 | Debiut akcji na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych | Wejście do głównego nurtu rynku kapitałowego |
| 1930 | Zmiana strategii po krachu 1929, fokus na bankowość inwestycyjną | Reinwencja modelu biznesowego po kryzysie wizerunkowym |
| 1970 | Upadłość Penn Central i kryzys papierów komercyjnych | Katalizator powstania ratingów dla papierów komercyjnych |
| 1974 | Pierwsza obrona białego rycerza (Electric Storage Battery) | Ugruntowanie pozycji doradcy przy fuzjach i przejęciach |
| 1986 | IPO Microsoftu, wejście na giełdy w Londynie i Tokio | Globalizacja i rozbudowa asset management |
| 1999 | Własny debiut giełdowy Goldman Sachs | Pozyskanie kapitału przy zachowaniu kontroli (tylko ~12% akcji) |
| 2010 | Otwarcie biura w Warszawie | Budowa europejskiego centrum operacyjno-technologicznego |
| 2017 | Nota o opłacalności górnictwa kosmicznego | Pozycjonowanie się jako doradca przy nowych klasach aktywów |
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy powstał Goldman Sachs?
Bank założył w 1869 roku w Nowym Jorku Marcus Goldman, przybyły z Niemiec imigrant żydowskiego wyznania. Trzynaście lat później do spółki dołączył jego zięć Samuel Sachs i firma przyjęła nazwę Goldman Sachs.
Ile aktywów zarządza Goldman Sachs i jak ta liczba wygląda w kontekście?
Wartość zarządzanych aktywów wynosiła na 2024 rok 3,14 bln dolarów. Dla porównania: roczny PKB Polski wynosi około 690 mld dolarów, co oznacza, że Goldman Sachs zarządza aktywami przekraczającymi wartość całej polskiej gospodarki ponad czterokrotnie. To plasuje bank wśród największych instytucji finansowych świata.
Kiedy Goldman Sachs otworzył biuro w Polsce i czym się ono zajmuje?
Biuro w Warszawie uruchomiono w 2010 roku. Początkowo skupiało się na doradztwie inwestycyjnym, a od 2014 roku rozrosło się o działy technologii i operacji. Mieści się w wieżowcu Warsaw Spire. Warszawa pełni dziś rolę europejskiego centrum operacyjno-technologicznego banku, nie tylko placówki sprzedażowej.
Czym jest strategia białego rycerza i kiedy Goldman Sachs użył jej po raz pierwszy?
Biały rycerz to strategia obrony spółki przed wrogim przejęciem, polegająca na znalezieniu przyjaznego nabywcy lub inwestora, który wejdzie do spółki na zaproszenie jej zarządu, zanim zrobi to niepożądany agresor. Goldman Sachs zastosował tę metodę po raz pierwszy w 1974 roku, chroniąc Electric Storage Battery przed przejęciem przez Nickel oraz bank Morgan Stanley.
Co oznacza nota Goldman Sachs o górnictwie kosmicznym?
W 2017 roku analitycy banku przekonywali klientów, że wydobycie platyny z planetoid może być opłacalne nawet przy ówczesnych technologiach, a koszt jednej sondy wydobywczej odpowiadałby mniej więcej jednej trzeciej kwoty zainwestowanej w Ubera. Nota sygnalizuje, że Goldman Sachs traktuje sektor kosmiczny jako realną klasę aktywów i chce być obecny jako doradca finansowy już na wczesnym etapie jego rozwoju, choć warto pamiętać, że banki inwestycyjne mają własny interes w kreowaniu narracji wokół nowych sektorów.
Na czym polega konflikt interesów związany z proprietary trading?
Proprietary trading oznacza, że Goldman Sachs zajmuje własne pozycje spekulacyjne na rynku finansowym, jednocześnie doradzając klientom, jak powinni inwestować. Rodzi to strukturalne napięcie: bank może rekomendować klientowi działanie, które jest korzystne dla jego własnej pozycji rynkowej, niekoniecznie dla portfela klienta. To jeden z głównych tematów debaty regulacyjnej wokół wielkich banków inwestycyjnych od wielu dekad.
Fot. Quantumquark / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
Komentarze (0)