Salma Hayek: dwie kariery, trzy obywatelstwa i historyczna nominacja do Oscara

Salma Hayek dwukrotnie budowała karierę od zera: najpierw jako gwiazda meksykańskich telenowel, potem jako aktorka ignorowana przez Hollywood mimo sławy w ojczyźnie. Droga od Coatzacoalcos do historycznej nominacji do Oscara za rolę Fridy Kahlo to historia przekraczania granic — kulturowych, językowych i branżowych.

Zanim Salma Hayek stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych aktorek pochodzenia latynoskiego w Hollywood, musiała dwukrotnie budować pozycję od podstaw: najpierw w Meksyku, potem w Los Angeles, gdzie jej telewizyjna sława w ojczyźnie nie otwierała żadnych drzwi.

Najważniejsze:

• Urodziła się w rodzinie o libańsko-hiszpańskich korzeniach; jej arabskie imię oznacza pokój lub bezpieczeństwo
• Rola Fridy Kahlo w filmie Frida, który sama wyprodukowała, otworzyła jej drzwi do Hollywood jako pełnoprawnej producentce i aktorce – historyczny moment dla latynoskich artystek w branży
• Od 2006 roku jest związana z francuskim przedsiębiorcą François-Henrim Pinaultem, z którym ma córkę i który w 2009 roku dwukrotnie został jej mężem
• Posługuje się biegle czterema językami i posiada trzy obywatelstwa; od ponad trzech dekad konsekwentnie przekracza granice ekranu, działając też jako producentka i reżyserka

Trzy kultury w jednym imieniu

Salma Valgarma Hayek Jiménez przyszła na świat 2 września 1966 roku w Coatzacoalcos, portowym mieście przemysłowym w meksykańskim stanie Veracruz, geograficznie i mentalnie odległym od hollywoodzkiego przemysłu rozrywkowego. Jej ojciec, Sami Hayek Domínguez, miał korzenie libańskie i był związany z branżą petrochemiczną. Matka, Diana Jiménez Medina, była śpiewaczką operową wywodzącą się z rodziny o hiszpańskich korzeniach. Ma brata Samiego.

To wielokulturowe tło odcisnęło się nawet na jej imieniu: arabskie słowo „salama” oznacza pokój albo bezpieczeństwo, co sprawia, że Hayek nosi w sobie kulturę libańską jeszcze zanim zdążyła świadomie ją poznać. Rodzina była zamożna i praktykująca katolicyzm. Gdy miała zaledwie 12 lat, z własnej inicjatywy pojechała do Stanów Zjednoczonych, by pobierać naukę w katolickiej szkole Academy of Sacred Heart w Grand Coteau w Luizjanie. Tamtejsi pedagodzy stwierdzili u niej dysleksję. Po dwóch latach szkoła podjęła decyzję o jej usunięciu z powodu nieodpowiedniego zachowania, jednym z głośniejszych wybryków było przestawienie wszystkich szkolnych zegarów o trzy godziny do tyłu, co zdezorganizowało rytm całej placówki. Czy był to przejaw buntu, czy też temperament twórczy szukający ujścia w niekonwencjonalnych działaniach, trudno rozstrzygnąć, ale w kontekście późniejszej kariery kobiety, która sama sfinansowała i wyprodukowała swój film o Fridzie Kahlo, brzmi to jak zapowiedź.

Po powrocie do Meksyku ukończyła szkołę i dostała się na renomowany Uniwersytet Iberoamerykański, gdzie podjęła studia na kierunku stosunki międzynarodowe. Nie ukończyła ich jednak, teatr i aktorstwo okazały się silniejszym powołaniem.

Gwiazda, która musiała zacząć od nowa

Pierwszą ekranową rolę Hayek zagrała w meksykańskiej telenoweli Nuevo Amanecer, wcielając się w postać Fabioli. Prawdziwą rozpoznawalność w kraju przyniosła jej jednak kreacja Teresy w telenoweli Teresa, emitowanej w 1990 roku, produkcja uczyniła z niej twarz dobrze znana milionom widzów. Zamiast jednak ugruntowywać tę pozycję, zdecydowała się w 1991 roku na odważny krok: wyjechała do Los Angeles, by spróbować sił w Hollywood.

Różnica między statusem meksykańskiej gwiazdy a pozycją debiutantki w Hollywood była przepastna. Przez kilka lat Hayek uczyła się angielskiego, doskonaliła warsztat w szkole aktorskiej Stelli Adler, placówce cenionej za metodyczne podejście do rzemiosła aktorskiego, i grała w pomniejszych produkcjach. To charakterystyczna pułapka, w którą wpada wielu aktorów latynoskich: rozpoznawalność na rynku hispanojęzycznym po prostu nie istnieje z perspektywy hollywoodzkiego castingu. Przez lata dzielące jej przyjazd do LA od pierwszego przełomu Hollywood oferowało aktorkom latynoskim w zasadzie wyłącznie role egzotycznych drugoplanowych postaci, w tym sensie droga Hayek była wyboista strukturalnie, nie tylko indywidualnie.

Desperado, własna wytwórnia i historyczna Frida

Przełomem stał się rok 1995 i rola Caroliny u boku Antonia Banderasa w Desperado. Film sprawił, że amerykańska publiczność po raz pierwszy naprawdę ją zauważyła. Kolejne lata przyniosły role w takich produkcjach jak Polubić czy poślubić, Bardzo dziki zachód czy Dogma. W 2000 roku Hayek zdecydowała się na krok, który zmienił jej relację z Hollywood: założyła własną wytwórnię filmową Ventanarosa, zajmującą się produkcją filmów i seriali. To nie był tylko biznesowy ruch, to była odpowiedź na ograniczenia, jakie system stawiał przed niebiałymi aktorkami, które chciały grać coś więcej niż ozdobniki fabuły.

Efektem tej strategii był film Frida z 2002 roku, produkcja, którą Hayek nie tylko zagrała tytułową rolę meksykańskiej malarki Fridy Kahlo, ale którą też sama wyprodukowała. Film stał się punktem zwrotnym w branżowej rozmowie o tym, jakie role Hollywood jest gotowe pisać dla artystek z Ameryki Łacińskiej i kto może je finansować.

Kolejne lata przyniosły komedie i kino akcji: drugą część Desperado oraz kryminalną komedię Po zachodzie słońca z 2004 roku. W 2021 roku pojawiła się w Domu Gucci, wcielając się w Pinę Auriemmę, postać oskarżoną o współudział w zabójstwie Maurizio Gucciego, przedstawiciela rodziny, która zbudowała słynne imperium mody. W lutym 2004 roku została też międzynarodową twarzą firmy kosmetycznej Avon, reklamując przede wszystkim serię zapachów Today Tomorrow Always. W 2005 roku zasiadała w jury konkursu głównego na festiwalu w Cannes.

Kariera w pigułce

Rok	Produkcja / wydarzenie	Znaczenie dla kariery
1990	Teresa (telenowela)	Status gwiazdy w Meksyku, fundament, który w Hollywood nie miał żadnej wartości przetargowej
1991	Wyjazd do Los Angeles	Świadoma rezygnacja ze zdobytej pozycji; kilka lat bez przełomu w nowym środowisku
1995	Desperado	Pierwszy realny przyczółek w Hollywood; rola, od której zaczęła istnieć dla amerykańskiej publiczności
2000	Wytwórnia Ventanarosa	Przejście od aktorki do producentki; przejęcie kontroli nad własną karierą i doborem ról
2002	Frida	Życiowa rola i własna produkcja; przełom w dyskusji o miejscu latynoskich artystek w Hollywood
2005	Jury MFF w Cannes	Uznanie pozaekranowe, pozycja autorytetu branżowego, nie tylko twarzy
2021	Dom Gucci	Powrót do wymagającego kina autorskiego z rolą drugoplanową w głośnej produkcji

Dwa śluby, trzy obywatelstwa, jedna córka

W życiu prywatnym Hayek była wcześniej w związkach m.in. z Edwardem Nortonem oraz Joshem Lucasem. Od maja 2006 roku pozostaje w związku z François-Henrim Pinaultem, prezesem firmy PPR i właścicielem klubu piłkarskiego Stade Rennais, synem miliardera François Pinaulta. We wrześniu 2007 roku para doczekała się córki, Valentiny Palomy.

W 2009 roku pobrali się dwukrotnie. Pierwsza ceremonia odbyła się w walentynki, skromne zaślubiny cywilne w paryskim ratuszu, o których wiedzieli wyłącznie najbliżsi. Niecałe trzy miesiące później przyszedł czas na oficjalne i wystawne świętowanie w historycznym gmachu opery La Fenice w Wenecji. Wśród 150 gości znaleźli się m.in. Penélope Cruz, Ashley Judd, Antonio Banderas, Charlize Theron i Edward Norton. Małżeństwo z Pinaultem przyniosło Hayek obywatelstwo francuskie, uzupełniając dotychczasowe: meksykańskie i amerykańskie. Trzy paszporty to osobny rozdział jej historii przekraczania granic, dosłownych i metaforycznych.

Działalność społeczna: czyny, nie tylko deklaracje

Hayek posługuje się biegle czterema językami: angielskim, hiszpańskim, portugalskim i arabskim. Arabski wynika z libańskich korzeni po stronie ojca, a jego znajomość czyni z niej osobę zdolną do komunikacji w świecie, który Hollywood rzadko bierze pod uwagę jako kulturowy punkt odniesienia dla aktorek latynoskich.

Angażuje się w działalność na rzecz ofiar przemocy domowej oraz przeciw dyskryminacji imigrantów. W lutym 2006 roku przekazała środki finansowe na schronisko dla maltretowanych kobiet w rodzinnym Coatzacoalcos, a osobną kwotę przeznaczyła na stowarzyszenia wspierające ofiary przemocy w związkach. To nie był jednorazowy gest, wsparcie trafiło do jej rodzinnego miasta, co nadaje mu wymiar osobistego zaangażowania, a nie wizerunkowej kampanii.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego Hayek zrezygnowała z meksykańskiej kariery, skoro była już gwiazdą?

Ze źródeł wynika, że od początku marzyła o karierze międzynarodowej. W Meksyku szybko osiągnęła szczyt dostępny w telewizji, status rozpoznawalnej twarzy telenowelowej, i świadomie z niego zrezygnowała. To odróżnia jej historię od emigracji z konieczności: wyjechała jako ktoś, nie jako nikt, co paradoksalnie wcale nie ułatwiło sprawy, bo Hollywood tego po prostu nie dostrzegało.

Co sprawiło, że film Frida miał znaczenie szersze niż osobisty sukces?

Hayek nie tylko zagrała tytułową rolę, ale też samodzielnie wyprodukowała ten film. Sam fakt, że latynoska aktorka zdołała przeforsować i sfinansować biograficzną opowieść o meksykańskiej malarce, sygnalizował zmianę w tym, kto może decydować o kształcie hollywoodzkich produkcji. Zmienił się punkt odniesienia dla kolejnych pokoleń aktorek z Ameryki Łacińskiej.

Skąd bierze się znajomość czterech języków?

Arabski to dziedzictwo libańskich korzeni ojca. Hiszpański był jej pierwszym językiem. Angielski opanowywała od czasów szkolnych w Luizjanie, a potem intensywnie doskonaliła go po przyjeździe do Los Angeles. Portugalski, choć źródła nie wyjaśniają szczegółowo jego genezy, prawdopodobnie wiąże się z wieloletnim życiem i pracą na kilku kontynentach.

Czym jest wytwórnia Ventanarosa i dlaczego jej założenie było ważne?

Hayek założyła ją w 2000 roku jako firmę zajmującą się produkcją filmów i seriali. Kluczowy kontekst: wytwórnia powstała dwa lata przed Fridą, którą Hayek sama wyprodukowała. Bez własnego podmiotu produkcyjnego realizacja tego projektu byłaby znacznie trudniejsza, Hollywood nie kwapił się do finansowania biograficznego filmu o meksykańskiej malarce z latynoską aktorką w roli głównej.

Fot. John Sears / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)