Trump przegrał wybory, opuścił Waszyngton i wrócił do Białego Domu po czterech latach – jako pierwszy od ponad stulecia. Analizujemy, jak telewizyjny biznesmen złamał tabu Partii Republikańskiej, czego naprawdę dokonał podczas pierwszej kadencji i co jego powrót oznacza dla Polski.
Donald Trump przeszedł drogę, której nie powtórzył żaden Amerykanin od dziesięcioleci: przegrał wybory prezydenckie, opuścił Waszyngton, a cztery lata później do niego wrócił. Jego historia to jednak coś więcej niż polityczna osobliwość, to opowieść o tym, jak jeden człowiek na nowo zdefiniował reguły gry w największej demokracji świata i wymusił na Partii Republikańskiej porzucenie dogmatów, które wyznawała przez dziesięciolecia.
Najważniejsze:
- Trump pełnił urząd jako 45. prezydent USA w latach 2017–2021, a od 2025 roku jest 47. prezydentem, jako pierwszy polityk od wielu dekad powrócił do Białego Domu po przerwie spowodowanej wyborczą porażką
- Jako pierwszy prezydent USA w dziejach, urzędujący lub były, usłyszał zarzuty karne
- Jego program wyborczy konsekwentnie łamał tabu tradycyjnego republikanizmu: zamiast wolnego handlu, cła, zamiast bezwarunkowego wsparcia dla NATO, otwarta krytyka sojuszu
Telewizja jako trampolina do władzy
Trump urodził się w 1946 roku w Nowym Jorku. W 1968 roku ukończył studia na Wharton School of Business, uzyskując dyplom z ekonomii, po czym przejął rodzinny biznes nieruchomościowy. W 1971 roku przejął rodzinną firmę, której nazwę zmienił w późniejszym czasie na The Trump Organization, Przez kolejne dekady rozwijał portfel hoteli, kasyn i pól golfowych, zarówno komercyjnych, jak i mieszkaniowych. Prowadził własne linie lotnicze, a przez niemal dwie dekady był właścicielem największych konkursów piękności w USA.
Prawdziwym katalizatorem jego późniejszego sukcesu politycznego okazała się jednak telewizja. Przez jedenaście lat, aż do 2015 roku, prowadził w NBC reality show, w którym wcielał się w rolę bezlitosnego decydenta. Program utrwalił w masowej wyobraźni obraz Trumpa jako człowieka sukcesu, który potrafi podejmować twarde decyzje. To właśnie ten wizerunek, a nie dokonania w branży nieruchomości, stał się fundamentem jego kampanii politycznej. Biznesmeni bywali w polityce amerykańskiej wcześniej, ale rzadko który z nich dysponował taką rozpoznawalnością budowaną przez lata przed kamerami. W 2016 roku magazyn Forbes wycenił jego majątek na kilka miliardów dolarów, plasując go w czołówce list najbogatszych Amerykanów.
Droga do Białego Domu: republikanizm à rebours
Trump rozważał start w wyborach prezydenckich już w 1988, 2004 i 2012 roku, jednak żadnej z tych decyzji nie finalizował. W 2000 roku podjął próbę kandydowania z ramienia Partii Reform, lecz wycofał się na etapie prawyborów. Decydujący krok postawił w czerwcu 2015 roku, ogłaszając kandydaturę w wyborach 2016.
Program, który zaproponował, był pod wieloma względami zaprzeczeniem ortodoksji Partii Republikańskiej. GOP przez dekady stała na straży wolnego handlu, Trump zapowiedział renegocjację umów handlowych takich jak NAFTA i wycofanie się z Partnerstwa Transpacyficznego, stawiając na protekcjonizm. Partia od czasów zimnej wojny traktowała NATO jako filar bezpieczeństwa, Trump otwarcie kwestionował sens tego sojuszu, twierdząc, że jest on niekorzystny dla Stanów Zjednoczonych, i postulował zbliżenie z Rosją we wspólnej walce z Państwem Islamskim. Do tego dołożył zaostrzenie prawa imigracyjnego, budowę muru na granicy z Meksykiem i głębokie cięcia podatkowe. Ta mieszanka populizmu gospodarczego i twardego nacjonalizmu trafiła do wyborców, którzy czuli się pominięci przez globalny porządek.
Kampanię prowadził wspólnie z Mikiem Pence’em jako kandydatem na wiceprezydenta. W listopadzie 2016 roku pokonał reprezentującą Demokratów Hillary Clinton w głosowaniu Kolegium Elektorów, choć w bezpośrednim głosowaniu powszechnym to ona zebrała więcej głosów. Urząd przejął w styczniu 2017 roku.
Pierwsza kadencja: obietnice, połowiczne realizacje i impeachmenty
Już w pierwszym półroczu urzędowania Trump zarejestrował kandydaturę na kolejne wybory, gest, który świadczył o tym, że traktował prezydenturę jako projekt ciągły, a nie jednorazowy epizod. Pierwsza kadencja przyniosła zaostrzenie polityki imigracyjnej, deregulację w wielu sektorach gospodarki oraz powołanie nowych sędziów do Sądu Najwyższego. Mur na granicy meksykańskiej, jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli kampanii, został zrealizowany tylko w ograniczonym zakresie, obietnica okazała się trudniejsza do zrealizowania w praktyce niż w retoryce wyborczej. Podobnie cła wprowadzone w ramach wojen handlowych i renegocjowana wersja NAFTA, przyniosły mieszane efekty: chroniły część gałęzi przemysłu, podnosząc jednocześnie koszty dla konsumentów i innych sektorów.
Wiosną 2020 roku, gdy kraj ogarnęła pandemia, Trump sceptycznie wypowiadał się o możliwości przeprowadzenia rzetelnych wyborów, w tym korespondencyjnych, i w lipcu tego roku zaproponował ich odroczenie. Propozycja nie znalazła poparcia i pozostała bez skutku.
Izba Reprezentantów dwukrotnie postawiła mu zarzuty w ramach procedury impeachmentu. Senat obydwa razy głosował za uniewinnieniem.
Przegrana w 2020 roku i szturm na Kapitol
W listopadzie 2020 roku Joe Biden pokonał Trumpa, i w Kolegium Elektorów, i w głosowaniu powszechnym. Trump odmówił uznania porażki, oskarżając oponentów o sfałszowanie wyników. Jego prawnicy złożyli pozwy w dziesiątkach stanów; wszystkie zostały odrzucone przez sędziów stanowych i federalnych. Urzędnicy państwowi, w tym osoby mianowane przez samego Trumpa, publicznie obalali stawiane zarzuty.
Kulminacją tej retoryki był moment, gdy tłum zwolenników ustępującego prezydenta wtargnął do Kapitolu podczas ceremonialnego liczenia głosów elektorskich. Doszło do ofiar śmiertelnych i licznych rannych wśród funkcjonariuszy policji. Inauguracja Bidena odbyła się zgodnie z planem; Trump jako ustępujący prezydent nie był przy tym obecny.
Zarzuty karne: rozdział bez precedensu
Po opuszczeniu urzędu Trump stał się pierwszą osobą sprawującą lub sprawującą niegdyś funkcję prezydenta USA, wobec której sformułowano zarzuty karne. W jednej ze spraw sąd uznał go za winnego fałszowania dokumentów biznesowych, co uczyniło go pierwszym byłym prezydentem skazanym wyrokiem sądu. Dalszy przebieg postępowań karnych był ściśle związany z wynikiem wyborów prezydenckich. Pytanie, które zadają sobie konstytucjonaliści na całym świecie, brzmi: jak to możliwe, że skazanie za przestępstwo nie wykluczyło kandydata z wyścigu prezydenckiego? Odpowiedź jest prosta, amerykańskie prawo nie przewiduje takiej przeszkody.
Powrót do Białego Domu: 47. prezydent i zmiana retoryki
Trump ogłosił zamiar startu w wyborach 2024 roku i po wygraniu prawyborów republikańskich otrzymał oficjalną nominację partyjną. Kandydatką Demokratów została ostatecznie inna osoba niż urzędujący prezydent.
Porównanie kampanii z 2016 i 2024 roku ujawnia symptomatyczną ewolucję. W 2016 roku centralnym symbolem był mur, fizyczna bariera na granicy z Meksykiem. W 2024 roku akcent przesunął się na masowe deportacje nielegalnych imigrantów, temat bardziej operacyjny i bezpośrednio egzekwowalny bez zgody Kongresu na nową infrastrukturę. Do tego doszły zapowiedzi powszechnych ceł na towary importowane i kolejne obniżki podatkowe. Retoryka zagraniczna pozostała zbieżna z rokiem 2016: NATO w centrum wątpliwości, relacje handlowe jako narzędzie nacisku.
Trump objął urząd jako 47. prezydent USA w 2025 roku. W tym samym roku Forbes wycenił jego majątek na ponad pięć miliardów dolarów, plasując go jednak wyraźnie niżej na globalnej liście niż dekadę wcześniej. Arytmetyka jest wymowna: inne fortuny rosły w tym czasie znacznie szybciej.
Co trumpizm oznacza dla Polski?
Trumpizm to nie tylko styl przywództwa, to spójny zestaw przekonań, który na trwałe przeprogramował Partię Republikańską i oddziałuje na politykę globalną. Dla Polski szczególnie istotne są dwa wektory. Po pierwsze, krytyczne podejście do NATO: Trump wielokrotnie dawał do zrozumienia, że sojusz jest dla Stanów Zjednoczonych niekorzystny, co w kraju, który traktuje Artykuł 5 jako kluczowy element swojego bezpieczeństwa, musi budzić uwagę. Po drugie, zapowiedź powszechnych ceł importowych: Polska jako kraj eksportujący towary na rynek amerykański może odczuć konsekwencje tej polityki, choć jej ostateczny kształt zależy od decyzji, których szczegóły pozostają otwarte.
Trump ma udokumentowaną skłonność do realizowania swoich zapowiedzi wyborczych: wojnę handlową z Chinami rzeczywiście rozpętał, NAFTA rzeczywiście renegocjował. Jego deklaracje nie są jedynie retoryką, mają konkretne przełożenie na decyzje polityczne.
| Wybory | Rywal Trumpa | Wynik w Kolegium Elektorów | Wynik w głosowaniu powszechnym |
|---|---|---|---|
| 2016 | Hillary Clinton (Demokraci) | Wygrana Trumpa | Porażka Trumpa |
| 2020 | Joe Biden (Demokraci) | Porażka Trumpa | Porażka Trumpa |
| 2024 | Kamala Harris (Demokraci) | Wygrana Trumpa | Wygrana Trumpa |
Najczęściej zadawane pytania
Czy obietnice migracyjne z 2016 roku zostały zrealizowane podczas pierwszej kadencji?
Częściowo. Polityka imigracyjna została wyraźnie zaostrzona, a budowa bariery na granicy z Meksykiem rozpoczęła się, jednak zrealizowano ją tylko fragmentarycznie. Na tę niespójność między zapowiedzią a wykonaniem Trump odpowiedział w kampanii 2024 roku, przesuwając akcent z infrastruktury granicznej na masowe deportacje, działanie możliwe do wdrożenia szybciej i bez konieczności uzyskiwania dodatkowych środków z Kongresu.
Dlaczego wyborcy zdecydowali się poprzeć Trumpa ponownie mimo wyroku skazującego?
Skazanie w sprawie fałszowania dokumentów biznesowych nie wykluczyło go prawnie z kandydowania, Konstytucja USA nie przewiduje takiej przeszkody. Część wyborców traktowała postępowania sądowe jako upolitycznione, co paradoksalnie wzmacniało jego pozycję wśród zwolenników. Decydującą rolę odegrały jednak kwestie gospodarcze: obietnice obniżenia podatków i powszechnych ceł trafiały do elektoratu przekonanego, że globalizacja uderzyła w jego interesy.
Czym różniły się kampanie Trumpa z 2016 i 2024 roku?
W 2016 roku kluczowym hasłem był mur graniczny, symbol kontroli imigracji. W 2024 roku dominowały zapowiedzi masowych deportacji i powszechnych ceł na import. Zmiana jest znacząca: deportacje można wdrażać za pomocą decyzji wykonawczych, bez wieloletnich negocjacji budżetowych, co czyni tę obietnicę bardziej operacyjną. Ton wobec NATO i Rosji pozostał zbliżony do retoryki sprzed niemal dekady.
Jakie są realne konsekwencje krytyki NATO przez Trumpa dla bezpieczeństwa Polski?
Źródło wskazuje, że Trump konsekwentnie przedstawiał NATO jako układ niekorzystny dla Stanów Zjednoczonych i postulował bliższą współpracę z Rosją, przynajmniej w kontekście walki z Państwem Islamskim. Polska, jako kraj o znaczących wydatkach obronnych i bezpośrednim zainteresowaniu gwarancjami sojuszniczymi, należy do tych państw członkowskich, które mają szczególny powód, by śledzić ewolucję tej postawy w trakcie drugiej kadencji.
Fot. Daniel Torok / Wikimedia Commons (Public domain)
Komentarze (0)